ในอุตสาหกรรมการเลี้ยงไก่ ปัญหาที่ไม่ได้เกิดจากโรคติดเชื้อเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึง ปรสิตที่อาศัยอยู่ภายนอกตัวสัตว์ เช่น “ไรแดงในสัตว์ปีก” หรือ Poultry Red Mite (PRM) ซึ่งมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dermanyssus gallinae ไรชนิดนี้มีพฤติกรรมดูดกินเลือดไก่และสามารถส่งผลกระทบต่อสุขภาพและประสิทธิภาพการเลี้ยงสัตว์ปีก

แนวทางหนึ่งที่นิยมใช้ในการควบคุมไรแดงคือการใช้สารกำจัดไร แต่การใช้สารเคมีอย่างต่อเนื่องอาจนำไปสู่ปัญหาสำคัญ คือ การพัฒนาความต้านทานต่อสารกำจัดไร ของปรสิต ทำให้สารบางชนิดมีประสิทธิภาพลดลง และเพิ่มความท้าทายในการควบคุมไรแดงในฟาร์ม

ด้วยเหตุนี้ “วัคซีน” จึงเป็นอีกหนึ่งแนวทางที่นักวิจัยให้ความสนใจ โดยหลักการคือกระตุ้นให้ไก่สร้างภูมิคุ้มกันหรือแอนติบอดี เมื่อไรแดงดูดเลือดจากไก่ แอนติบอดีเหล่านี้อาจเข้าไป รบกวนกระบวนการทางชีวภาพที่สำคัญต่อการดำรงชีวิตของไร ทำให้สามารถควบคุมประชากรไรแดงได้

อย่างไรก็ตาม การพัฒนาวัคซีนที่ประกอบด้วยแอนติเจนหลายชนิดจำเป็นต้องทดสอบแอนติเจนและสูตรผสมจำนวนมาก หากทดลองกับไก่โดยตรงทุกสูตร จะต้องใช้สัตว์ทดลองจำนวนมาก รวมถึงใช้เวลา แรงงาน และงบประมาณสูง งานวิจัยนี้จึงเกิดขึ้นจากแนวคิดสำคัญว่า เราสามารถคัดกรองแอนติเจนที่มีศักยภาพก่อน แล้วจึงเลือกเฉพาะสูตรที่ดีที่สุดไปทดลองในไก่จริงได้หรือไม่?

บทความงานวิจัยเรื่อง “A Rapid and Simple Method for Screening Mixed Antigens as Candidates for a Multiantigen DNA Vaccine against the Poultry Red Mite (Dermanyssus gallinae) ” ของ ผศ.ดร. กนกวรรณ พุ่มพุทรา, ดร. เยาวลักษณ์ มะปราง รสหอม, และดร. แสงชัย เอกประทุมชัย กลุ่มสาขาการวิจัยเชิงกลยุทธ์ : Biocontrol (เชื้อเพลิงชีวภาพและโรงกลั่นชีวภาพ)คณะทรัพยากรชีวภาพและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี งานวิจัยนี้นำเสนอวิธีการคัดกรองแอนติเจนหลายชนิดอย่างรวดเร็วและลดการใช้สัตว์ทดลอง เพื่อค้นหาส่วนประกอบที่เหมาะสมสำหรับการพัฒนาวัคซีนดีเอ็นเอแบบหลายแอนติเจน

จุดเด่นของงานวิจัย

1. คัดกรองแอนติเจนได้หลายชนิดโดยใช้สัตว์ทดลองน้อยลง : จุดเด่นสำคัญของงานวิจัยคือการสร้างขั้นตอนคัดกรองเบื้องต้นก่อนเข้าสู่การทดลองในไก่จริง นักวิจัยสามารถนำ IgY มาทดสอบกับไรแดงในห้องปฏิบัติการก่อน ทำให้ไม่จำเป็นต้องนำไก่จำนวนมากมาใช้ทดสอบทุกสูตรวัคซีน

2. พบแอนติบอดีที่มีศักยภาพในการควบคุมไรแดง : ผลการศึกษาพบว่า IgY ที่ตอบสนองต่อแอนติเจนบางชนิดมีผลต่อการอยู่รอดของไรแดงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะ PUF-1 และ SRP-1 ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญสำหรับการคัดเลือกแอนติเจนไปศึกษาต่อ

3. ไม่ได้ศึกษาผลของแอนติเจนเพียงชนิดเดียว : การพัฒนาวัคซีนหลายแอนติเจนจำเป็นต้องพิจารณาว่าแอนติเจนแต่ละชนิดจะทำงานร่วมกันอย่างไร งานวิจัยนี้จึงไม่ได้มองเฉพาะผลของ IgY แต่ละชนิดเท่านั้น แต่ยังศึกษาถึง ปฏิสัมพันธ์ระหว่าง IgY หลายชนิด ซึ่งช่วยให้สามารถค้นหาสูตรผสมที่เหมาะสมได้

4. ลดเวลา แรงงาน และค่าใช้จ่าย : การคัดกรองในระดับห้องปฏิบัติการช่วยลดจำนวนสูตรที่ต้องนำไปทดลองในไก่จริง ส่งผลให้กระบวนการพัฒนาวัคซีนมีประสิทธิภาพมากขึ้น ทั้งในด้านเวลา แรงงาน และต้นทุน

5. สอดคล้องกับแนวคิดการลดการใช้สัตว์ทดลอง : วิธีการนี้มีส่วนช่วยสนับสนุนแนวทางการวิจัยที่ให้ความสำคัญกับการลดจำนวนสัตว์ทดลอง โดยใช้การทดสอบในห้องปฏิบัติการเป็นขั้นตอนคัดกรองก่อนเข้าสู่การทดลองในสัตว์จริง

รูปที่ 1 : A simple, rapid, and systematic method for assessing multiple PRM protein antigens simultaneously using in vitro feeding assays with an experimental design approach. With this screening method, fewer vaccine formulations need to be tested in chickens, thereby reducing the number of chickens used.

งานวิจัยนี้แสดงให้เห็นถึงแนวทางใหม่ในการพัฒนาวัคซีนเพื่อควบคุม ไรแดงในสัตว์ปีก (Dermanyssus gallinae) โดยเฉพาะการพัฒนาวัคซีนที่มีแอนติเจนหลายชนิด ซึ่งเป็นแนวทางที่น่าสนใจในสถานการณ์ที่ไรแดงบางกลุ่มสามารถต้านทานสารกำจัดไรที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน

สิ่งที่โดดเด่นของงานวิจัยไม่ได้อยู่เพียงการค้นหาแอนติเจนที่มีศักยภาพเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่การนำ IgY จากไข่ไก่ การทดสอบไรแดงในห้องปฏิบัติการ และการออกแบบการทดลองทางสถิติ มาประยุกต์ใช้ร่วมกัน ทำให้สามารถคัดกรองสูตรแอนติบอดีจำนวนมากได้อย่างเป็นระบบ ก่อนเลือกสูตรที่มีแนวโน้มดีที่สุดไปศึกษาต่อในไก่จริง

ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า PUF-1 และ SRP-1 เป็นแอนติเจนที่มีศักยภาพและควรได้รับการศึกษาเพิ่มเติม ขณะเดียวกัน วิธีการคัดกรองที่พัฒนาขึ้นยังช่วยลดจำนวนสัตว์ทดลอง ลดเวลา แรงงาน และค่าใช้จ่ายในกระบวนการวิจัย

งานวิจัยนี้จึงเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของการนำ เทคนิคทางชีววิทยาและการวิเคราะห์ทางสถิติมาผสานกัน เพื่อสร้างกระบวนการคัดเลือกวัคซีนที่มีประสิทธิภาพและใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า อีกทั้งยังสามารถเป็นแนวทางสำหรับการศึกษาวิจัยในอนาคตเกี่ยวกับวัคซีนหลายแอนติเจนสำหรับควบคุมปรสิตชนิดอื่นในภาคปศุสัตว์ได้อีกด้วย

สามารถติดตามผลงานการวิจัยของ ผศ.ดร. กนกวรรณ พุ่มพุทรา ได้ที่ Link นี้

https://kirim.kmutt.ac.th/converis/portal/detail/Person/54107136?lang=en_GB

เอกสารอ้างอิง

Chandrakirana Krisnamurti, G., Akeprathumchai, S., Chansuwan, S., Khanefard, N.,  Maprang Roshom, Y., & Poomputsa, K. (2025). A Rapid and Simple Method for Screening Mixed Antigens as Candidates for a Multiantigen DNA Vaccine against the Poultry Red Mite (Dermanyssus gallinae). International Journal of Agriculture and Biosciences, 15(1), 97-106. https://doi.org/10.47278/journal.ijab/2025.160