การพัฒนาเมืองในปัจจุบันให้ความสำคัญกับการส่งเสริมระบบการเดินทางที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสอดคล้องกับวิถีชีวิตของประชาชน โดยเฉพาะการเดินเท้าและการใช้จักรยาน ซึ่งเป็นรูปแบบการสัญจรที่ช่วยลดการใช้พลังงาน ลดมลภาวะทางอากาศ และส่งเสริมคุณภาพชีวิตของคนในเมือง แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืนที่มุ่งเน้นการสร้างสภาพแวดล้อมการเดินทางที่ปลอดภัย สะดวก และเข้าถึงได้สำหรับทุกคน

บทความงานวิจัยเรื่อง “พฤติกรรมและความต้องการด้านการสัญจรของผู้อยู่อาศัยบริเวณเลียบทางรถไฟสายวงเวียนใหญ่–มหาชัย = MOBILITY BEHAVIOR AND DAILY TRANSPORTATION NEEDS OF COMMUNITIES ALONG THE WONGWIANYAI-MAHACHAI RAILWAY” ของ ผศ. ชาย สัญญาวิวัฒน์, อ. พุทธ แสงกล้า, เยาวลักษณ์ ดารา, จารุพรรณ รถทอง, และ อ. เทอดพงศ์ บุญพันธ์ กลุ่มสาขาการวิจัยเชิงกลยุทธ์ : สังคมแห่งการเรียนรู้และสร้างสรรค์ (รูปแบบการวิจัยเชิงกลยุทธ์) เป็นความร่วมระหว่าง คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี และ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการผังเมือง มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งการวิจัยดำเนินการโดยใช้วิธีการสำรวจข้อมูลภาคสนามผ่านแบบสอบถามและการสัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่างที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เขตกรุงธนเหนือ โดยมุ่งรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับพฤติกรรมการเดินทาง ความคิดเห็นต่อสภาพแวดล้อมการสัญจร และปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเลือกใช้การเดินหรือจักรยานเป็นรูปแบบการเดินทางหลัก นอกจากนี้ยังมีการวิเคราะห์อุปสรรคและข้อจำกัดที่ประชาชนเผชิญในการสัญจร เช่น ความไม่ปลอดภัยของเส้นทาง สภาพพื้นผิวทางเดินที่ไม่เหมาะสม รวมถึงการขาดการเชื่อมต่อกับระบบขนส่งสาธารณะ

ภาพที่ 1 : พื้นที่เลียบทางรถไฟสายวงเวียนใหญ่-มหาชัย ในกลุ่มเขตกรุงธนเหนือ

ผลการศึกษาพบว่า ประชาชนในพื้นที่มีแนวโน้มใช้การเดินเท้าและจักรยานในชีวิตประจำวันอยู่แล้ว แต่โครงสร้างพื้นฐานที่รองรับยังไม่เพียงพอและขาดความเหมาะสมต่อการใช้งาน การพัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวกด้านการสัญจร เช่น การปรับปรุงทางเดินเท้าและทางจักรยานให้มีความกว้างและพื้นผิวที่เหมาะสม การติดตั้งไฟส่องสว่างและป้ายสัญลักษณ์เพื่อเพิ่มความปลอดภัย ตลอดจนการจัดสรรพื้นที่สีเขียวและพื้นที่พักผ่อน สามารถช่วยส่งเสริมให้การเดินและการใช้จักรยานเป็นทางเลือกที่สะดวกและปลอดภัยมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้ การสร้างความร่วมมือระหว่างชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น และหน่วยงานภาครัฐยังมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการพัฒนาระบบการสัญจรทางเลือกให้ตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนในพื้นที่ได้อย่างแท้จริง (ชาย สัญญาวิวัฒน์, พุทธ แสงกล้า, เทอดพงศ์ บุญพันธ์, เยาวลักษณ์ ดารา และจารุพรรณ รถทอง, 2568).

โดยสรุป งานวิจัยนี้สะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของการส่งเสริมการเดินเท้าและการใช้จักรยานในพื้นที่เลียบทางรถไฟสายวงเวียนใหญ่–มหาชัย ซึ่งประชาชนในชุมชนมีแนวโน้มใช้รูปแบบการสัญจรดังกล่าวในชีวิตประจำวันอยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม การขาดโครงสร้างพื้นฐานที่เหมาะสมและปลอดภัยยังคงเป็นข้อจำกัดสำคัญที่ส่งผลต่อการเลือกใช้รูปแบบการเดินทางดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง

ดังนั้น การพัฒนาและปรับปรุงสภาพแวดล้อมด้านการสัญจร เช่น การยกระดับคุณภาพทางเดินเท้าและทางจักรยาน การเพิ่มความปลอดภัยของเส้นทาง รวมถึงการเชื่อมต่อกับระบบขนส่งสาธารณะอย่างมีประสิทธิภาพ จึงเป็นแนวทางสำคัญในการส่งเสริมการเดินทางทางเลือก นอกจากนี้ ความร่วมมือระหว่างชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น และหน่วยงานภาครัฐยังมีบทบาทสำคัญในการผลักดันให้เกิดการพัฒนาระบบการสัญจรที่ตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนได้อย่างแท้จริง อันจะนำไปสู่การสร้างระบบการเดินทางที่ยั่งยืน ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ในระยะยาว

เอกสารอ้างอิง

ชาย สัญญาวิวัฒน์, พุทธ แสงกล้า, เทอดพงศ์ บุญพันธ์, เยาวลักษณ์ ดารา และจารุพรรณ รถทอง, (2568). พฤติกรรมและความต้องการด้านการสัญจรของผู้อยู่อาศัยบริเวณเลียบทางรถไฟสายวงเวียนใหญ่–มหาชัย. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม. 9(12), 331-343.

https://so06.tci-thaijo.org/index.php/JSC/issue/view/18224/6430