เมื่อ “พื้นที่” กลายเป็น “ประสบการณ์”

หากพูดถึงการออกแบบในปัจจุบัน เราอาจนึกถึงอาคารสวย ๆ แอปพลิเคชันที่ใช้งานง่าย หรือเว็บไซต์ที่มีหน้าตาทันสมัย แต่เบื้องหลังสิ่งเหล่านี้มีแนวคิดสำคัญอย่างหนึ่ง คือ “การออกแบบโดยคำนึงถึงประสบการณ์ของมนุษย์” แนวคิดนี้ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในยุคดิจิทัล หากย้อนกลับไปในอดีต มนุษย์ก็พยายามสร้างพื้นที่ที่ไม่ได้ตอบโจทย์เพียงการใช้งาน แต่ยังสร้างความรู้สึก ความประทับใจ และความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสถานที่

       หนึ่งในตัวอย่างที่น่าสนใจคือ “สวนลอยบาบิโลน (Hanging Gardens of Babylon)” สิ่งมหัศจรรย์ของโลกยุคโบราณที่ถูกกล่าวถึงในฐานะพื้นที่ซึ่งผสมผสานธรรมชาติเข้ากับสถาปัตยกรรมอย่างโดดเด่น แม้รายละเอียดทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับสวนลอยฯ จะยังมีข้อถกเถียงและไม่สามารถยืนยันรูปแบบที่แท้จริงได้ทั้งหมด แต่แนวคิดที่ปรากฏในงานศึกษานี้ชวนให้เรามองสวนลอยฯ ในอีกมุมหนึ่ง นั่นคือ “การออกแบบเพื่อสร้างประสบการณ์ให้กับมนุษย์” ซึ่งงานวิจัยนี้จึงน่าสนใจ เพราะพยายามเชื่อมโยงแนวคิดจากโลกโบราณเข้ากับศาสตร์การออกแบบสมัยใหม่ ตั้งแต่ Design Thinking, Human-centered Design และ User Experience Design ไปจนถึงสถาปัตยกรรมร่วมสมัยและการออกแบบผลิตภัณฑ์ดิจิทัล

บทความงานวิจัยเรื่อง "การสร้างประสบการณ์ผ่านกาลเวลา: จากอดีตสู่การออกแบบสมัยใหม่" ของ ดร.แสงเพชญ์ ศรีนิ่ม กลุ่มสาขาการวิจัยเชิงกลยุทธ์: พัฒนาชุมชนและสังคม (ศิลปะและการออกแบบนวัตกรรม); ศิลปะและการออกแบบนวัตกรรม (สังคมแห่งการเรียนรู้และสร้างสรรค์); สังคมแห่งการเรียนรู้และสร้างสรรค์ (รูปแบบการวิจัยเชิงกลยุทธ์); สื่อสร้างสรรค์ (ศิลปะและการออกแบบนวัตกรรม) โครงการร่วมบริหารหลักสูตรมีเดียอาตส์และเทคโนโลยีมีเดีย คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี

โดยวัตถุประสงค์และวิธีวิจัย คือ มองอดีตด้วยสายตาของนักออกแบบยุคใหม่

       งานวิจัยนี้มีเป้าหมายสำคัญในการ วิเคราะห์แนวคิดเบื้องหลังสวนลอยบาบิโลนผ่านมุมมองด้านการออกแบบ โดยเฉพาะการออกแบบที่ให้มนุษย์และประสบการณ์เป็นศูนย์กลาง

ประเด็นสำคัญที่ศึกษา ได้แก่

1.      แนวคิดการออกแบบที่คำนึงถึงผู้ใช้งาน

2.      การแก้ปัญหาด้วยความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม

3.      การออกแบบที่ตอบสนองทั้งประโยชน์ใช้สอยและอารมณ์ความรู้สึก

4.      ความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติกับสถาปัตยกรรม

5.      การปรับตัวของแนวคิดเหล่านี้ในสถาปัตยกรรมร่วมสมัย

6.      การขยายแนวคิดจากพื้นที่จริงไปสู่ประสบการณ์ในโลกดิจิทัล     

โดยในเชิงวิธีการศึกษางานวิจัยนั้น ใช้การวิเคราะห์และตีความแนวคิดด้านการออกแบบ โดยเชื่อมโยงกรณีศึกษาสวนลอยบาบิโลนเข้ากับแนวคิดการออกแบบสมัยใหม่ และนำไปเปรียบเทียบกับผลงานของสถาปนิกร่วมสมัย เช่น นอร์แมน ฟอสเตอร์ (Norman Foster) และ ซาฮา ฮาดิด (Zaha Hadid) รวมถึงแนวคิดด้านการออกแบบประสบการณ์ผู้ใช้ในซอฟต์แวร์ เช่น Adobe XD และ Figma

ภาพที่ 1 : อาคาร ต้นไม้ และระบบชลประทาน

ภาพโดย : จากอาคาร ต้นไม้ ระบบชลประทาน : "สวนลอยบาบิโลนสถาปัตยกรรมโบราณที่ถูกตั้งคำถามถึงการมีอยู่, โดย วรกาญจน์ เจ. 2564. The MATTER (https://thematter.co/social/hanging-gardens-of-babylon/132574). สงวนลิขสิทธิ์ 2564 โดย วรกาญจน์ เจ.

เรื่องราวของสวนลอยบาบิโลนที่ถูกนำมาวิเคราะห์ในงานวิจัยนี้ ทำให้เห็นภาพว่าความคิดด้านการออกแบบมีพัฒนาการต่อเนื่องมายาวนาน จากการสร้างพื้นที่ในโลกโบราณ สู่สถาปัตยกรรมร่วมสมัย และต่อเนื่องไปถึงหน้าจอของสมาร์ตโฟนและโลกดิจิทัล โดยสิ่งที่เปลี่ยนไปนั้นคือ “เทคโนโลยี เครื่องมือ และรูปแบบของพื้นที่” แต่สิ่งหนึ่งที่ยังคงเดิมคือความพยายามของมนุษย์ที่จะสร้างสิ่งแวดล้อมที่ตอบสนองต่อความต้องการทั้งทางกายภาพและจิตใจ สวนลอยบาบิโลนจึงไม่ได้มีความน่าสนใจเพียงในฐานะสิ่งมหัศจรรย์ของโลกโบราณ แต่ยังสามารถใช้เป็นจุดตั้งต้นในการตั้งคำถามสำคัญเกี่ยวกับการออกแบบว่า “เราจะออกแบบสิ่งต่าง ๆ ให้ไม่ได้เพียงแค่ใช้งานได้ แต่สามารถสร้างความรู้สึก ความทรงจำ และประสบการณ์ที่มีความหมายให้กับมนุษย์ได้อย่างไร?”

สามารถติดตามผลงานการวิจัยของ ดร.แสงเพชญ์ ศรีนิ่ม ได้ที่ Link นี้

https://kirim.kmutt.ac.th/converis/portal/detail/Person/1515793556?lang=de_DE

เอกสารอ้างอิง

Srinim, S. (2026). Crafting Experiences Across Time: From Ancient Origins to Modern Design. DEC Journal : Art and Design, 5(1), 140–167. https://doi.org/10.69598/decjournalartanddesign.5.140-167

จากอาคาร ต้นไม้ ระบบชลประทาน : "สวนลอยบาบิโลนสถาปัตยกรรมโบราณที่ถูกตั้งคำถามถึงการมีอยู่, โดย วรกาญจน์ เจ. 2564. The MATTER (https://thematter.co/social/hanging-gardens-of-babylon/132574). สงวนลิขสิทธิ์ 2564 โดย วรกาญจน์ เจ.