ในยุคที่ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและมลภาวะจากขยะพลาสติกทวีความรุนแรงขึ้น อุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์กำลังเผชิญกับความท้าทายในการพัฒนาวัสดุทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น โดยเฉพาะบรรจุภัณฑ์อาหารแบบใช้ครั้งเดียว (Takeout Containers) ซึ่งมีปริมาณการใช้งานสูงและก่อให้เกิดขยะจำนวนมาก หนึ่งในวัสดุที่ได้รับความสนใจคือ ชานอ้อย (Sugarcane Bagasse) ซึ่งเป็นวัสดุเหลือทิ้งจากกระบวนการผลิตน้ำตาล สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์เป็นวัตถุดิบในการผลิตบรรจุภัณฑ์ชีวภาพได้
บทความงานวิจัยเรื่อง “Life Cycle Assessment of Sugarcane Bagasse Takeout Containers: A Case Study in Laibin, Guangxi, China” ของ รศ.ดร. โชคอนันต์ บุษราคัมภากรดร และ Mr. Meng Fan กลุ่มสาขาการวิจัยเชิงกลยุทธ์: การจัดการทรัพยากรเกษตรอินทรีย์และการใช้ประโยชน์ (เศรษฐกิจฐานชีวภาพ), ศิลปะและการออกแบบนวัตกรรม (สังคมแห่งการเรียนรู้และสร้างสรรค์) คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี โดยศึกษาศักยภาพของการนำชานอ้อยมาแปรรูปเป็นภาชนะบรรจุอาหาร โดยประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ ตั้งแต่การจัดหาวัตถุดิบ การผลิต ไปจนถึงการกำจัดเมื่อสิ้นสุดการใช้งาน (Cradle-to-Grave) พร้อมเปรียบเทียบกับบรรจุภัณฑ์ที่ผลิตจากพลาสติก แป้ง และวัสดุผสมแป้ง
การศึกษานี้ดำเนินการในเมืองไหลปิน (Laibin) เขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วง ประเทศจีน ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญด้านการเพาะปลูกอ้อย ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า บรรจุภัณฑ์จากชานอ้อยมีศักยภาพในการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้มากกว่าวัสดุทางเลือกหลายประเภท โดยสามารถลดภาระผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมโดยรวมได้มากกว่า 70% เมื่อเทียบกับวัสดุที่นำมาเปรียบเทียบ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์หลักในการประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจากการผลิตและการใช้งานภาชนะบรรจุอาหารที่ทำจากชานอ้อย โดยใช้การประเมินวัฏจักรชีวิต (Life Cycle Assessment: LCA) เป็นเครื่องมือวิเคราะห์ ซึ่งครอบคลุมประเด็นสำคัญ ดังนี้
1. ประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ ตั้งแต่การจัดหาวัตถุดิบ กระบวนการผลิต การขนส่ง และการกำจัดเมื่อสิ้นสุดอายุการใช้งาน
2. เปรียบเทียบผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมของบรรจุภัณฑ์แต่ละประเภท ได้แก่ บรรจุภัณฑ์จากชานอ้อย พลาสติก แป้ง และวัสดุผสมแป้ง เพื่อประเมินข้อได้เปรียบของวัสดุชีวภาพเมื่อเทียบกับวัสดุทั่วไป
3. วิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อภาระสิ่งแวดล้อมในกระบวนการผลิต โดยพิจารณาวัตถุดิบที่ใช้ สารเติมแต่งทางเคมี และเชื้อเพลิงสำหรับหม้อไอน้ำ เพื่อค้นหาขั้นตอนที่ควรได้รับการปรับปรุง
4. เสนอแนวทางเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น การใช้เทคโนโลยีการผลิตเยื่อกระดาษที่สะอาดขึ้น การเลือกใช้สารเติมแต่งจากชีวภาพ และการพัฒนาระบบขนส่งคาร์บอนต่ำ
Hightlight ของงานวิจัย
1. เปลี่ยนชานอ้อยเหลือทิ้งให้เป็นบรรจุภัณฑ์มูลค่าสูง 2. ประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมอย่างครอบคลุม
3. ลดภาระผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้มากกว่า 70%
4. ค้นพบปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อผลกระทบสิ่งแวดล้อม
5. เสนอแนวทางพัฒนาการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
6. ต่อยอดสู่ต้นแบบเศรษฐกิจหมุนเวียนในภูมิภาค
สิ่งที่น่าสนใจจากงานวิจัยนี้คือ การแสดงให้เห็นว่าแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียนสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้จริงในภาคอุตสาหกรรม โดยเฉพาะการเชื่อมโยงกระบวนการผลิตระหว่างภาคเกษตรและภาคอุตสาหกรรม เพื่อเปลี่ยนวัสดุเหลือทิ้งให้กลายเป็นทรัพยากรที่มีมูลค่า แนวทางดังกล่าวมีความน่าสนใจสำหรับประเทศไทยและประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งมีอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลเป็นฐานการผลิตสำคัญ และสามารถนำองค์ความรู้ไปต่อยอดสู่การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ชีวภาพอย่างยั่งยืนได้
สามารถติดตามผลงานการวิจัยของ รศ.ดร. โชคอนันต์ บุษราคัมภากร ได้ที่ Link นี้
https://kirim.kmutt.ac.th/converis/portal/detail/Person/54034268?lang=de_DE
เอกสารอ้างอิง
Fan, M. and Bussracumpakorn C. (2026). Life Cycle Assessment of Sugarcane Bagasse Takeout Containers: A Case Study in Laibin, Guangxi, China. Environment and Natural Resources Journal, 24(2), 149-161. https://doi.org/ 10.32526/ennrj/24/20250100
Categories
Hashtags