ท่ามกลางความรุนแรงที่เพิ่มขึ้นของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและแนวโน้มการเปลี่ยนผ่านสู่รูปแบบการบริโภคที่ยั่งยืนในระดับโลก ประเด็นด้านผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากบรรจุภัณฑ์พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวได้กลายเป็นความท้าทายสำคัญต่อสังคมและระบบเศรษฐกิจร่วมสมัย การแสวงหาทางเลือกคาร์บอนต่ำที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมจึงได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะการนำผลพลอยได้ทางการเกษตรมาใช้เป็นวัตถุดิบในการพัฒนาบรรจุภัณฑ์ชีวภาพ ซึ่งไม่เพียงช่วยลดการพึ่งพาทรัพยากรฟอสซิล แต่ยังเพิ่มมูลค่าให้กับของเหลือทิ้งจากภาคการเกษตรอีกด้วย

ชานอ้อยถือเป็นหนึ่งในผลพลอยได้ทางการเกษตรที่มีศักยภาพสูงในการนำมาผลิตภาชนะบรรจุอาหาร เนื่องจากมีปริมาณมาก สามารถย่อยสลายได้ทางชีวภาพ และมีคุณสมบัติทางกายภาพที่เหมาะสมต่อการใช้งาน อย่างไรก็ตาม การยอมรับของผู้บริโภคต่อบรรจุภัณฑ์จากชานอ้อยมิได้ขึ้นอยู่กับคุณสมบัติของผลิตภัณฑ์เพียงอย่างเดียว หากยังเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางจิตวิทยา การรับรู้ด้านเทคโนโลยี บรรทัดฐานทางสังคม และค่านิยมด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งยังขาดการอธิบายอย่างเป็นระบบในงานวิจัยที่ผ่านมา

บทความงานวิจัยเรื่อง “An Integrated TPB-TAM-Environmental Behavior Theory Approach to Agricultural By-Products Acceptance: A Structural Equation Modeling Analysis of Sugarcane Bagasse Food Containers” ของ รศ.ดร. โชคอนันต์ บุษราคัมภากรดร และ Mr. Meng Fan กลุ่มสาขาการวิจัยเชิงกลยุทธ์ : ผึ้ง (การจัดการทรัพยากรเกษตรอินทรีย์และการใช้ประโยชน์), อื่นๆ (รูปแบบการวิจัยเชิงกลยุทธ์) คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี โดยการศึกษานี้พัฒนากรอบแนวคิดแบบบูรณาการ (EPIM-LCP) โดยสังเคราะห์แบบจำลองทฤษฎีการยอมรับนวัตกรรมและเทคโนโลยี (Technology Acceptance Model: TAM) ทฤษฎีทำนายพฤติกรรม (Theory of Planned Behavior: TPB) และทฤษฎีพฤติกรรมสิ่งแวดล้อม (Environmental Behavior Theory: EBT) จากข้อมูลเชิงประจักษ์ที่เก็บรวบรวมจากผู้ตอบแบบสอบถามจำนวน 450 รายในเขตกว่างซี ประเทศจีน ใช้วิธีการวิเคราะห์แบบจำลองสมการโครงสร้างด้วยเทคนิค Partial Least Squares (PLS-SEM) (Fan, M. and Bussracumpakorn, C., 2025)

งานวิจัยนี้ได้นำเสนอกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการเพื่ออธิบายการยอมรับของผู้บริโภคต่อภาชนะบรรจุอาหารจากชานอ้อย ซึ่งเป็นผลพลอยได้ทางการเกษตรที่มีศักยภาพในการทดแทนบรรจุภัณฑ์พลาสติกแบบดั้งเดิม ผลการวิเคราะห์แบบจำลองสมการโครงสร้างแสดงให้เห็นว่า ปัจจัยด้านการรับรู้สิ่งแวดล้อม การตระหนักรู้ด้านคาร์บอนต่ำ และการรับรู้ด้านเทคโนโลยี มีบทบาทสำคัญต่อการก่อรูปทัศนคติและความตั้งใจในการยอมรับการใช้งาน โดยทัศนคติเป็นปัจจัยทำนายที่มีอิทธิพลสูงสุด

    ในเชิงปฏิบัติ ผลการวิจัยให้ข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์ต่อผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์ นักการตลาด และผู้กำหนดนโยบาย ในการส่งเสริมการใช้บรรจุภัณฑ์จากชานอ้อยและบรรจุภัณฑ์ชีวภาพอื่น ๆ โดยควรให้ความสำคัญกับการสื่อสารคุณค่าด้านสิ่งแวดล้อม การเพิ่มการรับรู้ถึงประโยชน์ใช้สอยและความสะดวกในการใช้งาน ตลอดจนการสร้างบรรทัดฐานทางสังคมที่สนับสนุนการบริโภคอย่างยั่งยืน ทั้งนี้ งานวิจัยในอนาคตอาจขยายขอบเขตการศึกษาไปยังบริบททางวัฒนธรรมและภูมิภาคอื่น ๆ เพื่อยืนยันความทั่วไปของแบบจำลอง และสนับสนุนการขับเคลื่อนระบบบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนในระดับสากล

เอกสารอ้างอิง

Fan, M. and Bussracumpakorn C. (2025). An Integrated TPB-TAM-Environmental Behavior Theory Approach to Agricultural By-Products Acceptance: A Structural Equation Modeling Analysis of Sugarcane Bagasse Food Containers. Research on World Agricultural Economy, 6(3), 585-608. https://doi.org/10.36956/rwae.v6i3.2018