มะม่วงเป็นผลไม้เศรษฐกิจที่มีความสำคัญต่อภาคการเกษตรและการส่งออกของหลายประเทศ อย่างไรก็ตาม ภายหลังการเก็บเกี่ยวมักประสบปัญหาการสุกอย่างรวดเร็ว การสูญเสียความแน่นเนื้อ การเปลี่ยนแปลงสี และการเสื่อมคุณภาพอันเนื่องมาจากกระบวนการเมแทบอลิซึมและภาวะเครียดออกซิเดชัน ซึ่งส่งผลกระทบต่ออายุการเก็บรักษาและมูลค่าทางการตลาด

บทความงานวิจัยเรื่อง “Melatonin immersion improves postharvest quality and antioxidant capacity of ‘Nam Dok Mai’ mangoes during storage at ambient temperature” ของ รศ.ดร. เฉลิมชัย วงษ์อารี, รศ.ดร. ณัฐชัย พงษ์ประเสริฐ, รศ.ดร. พนิดา บุญฤทธิ์ธงไชย กลุ่มสาขาการวิจัยเชิงกลยุทธ์ : เศรษฐกิจฐานชีวภาพ (รูปแบบการวิจัยเชิงกลยุทธ์)คณะทรัพยากรชีวภาพและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี งานวิจัยนี้มุ่งศึกษาปัญหาการสูญเสียคุณภาพและความล่าช้าในการสุกของผลมะม่วง โดยประยุกต์ใช้เมลาโทนิน (melatonin; MT) ในรูปแบบการแช่เป็นแนวทางธรรมชาติที่มีประสิทธิภาพสำหรับการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวภายใต้สภาวะอุณหภูมิห้อง ทั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิภาพของ MT ในการคงคุณภาพ ชะลอการสุก และเสริมสร้างความสามารถในการต้านทานภาวะเครียดออกซิเดชันของมะม่วงระหว่างการเก็บรักษา

ผลมะม่วงถูกแช่ในน้ำ (ชุดควบคุม) หรือสารละลายเมลาโทนิน (melatonin; MT) ความเข้มข้น 0.5 มิลลิโมลาร์ เป็นเวลา 1 ชั่วโมง จากนั้นเก็บรักษาที่อุณหภูมิห้องนาน 10 วัน ผลการศึกษาพบว่า มะม่วงที่ได้รับเมลาโทนิน (melatonin; MT) มีอัตราการหายใจและการผลิตเอทิลีนต่ำกว่าชุดควบคุมประมาณร้อยละ 17 และ 60 ตามลำดับ ณ ระยะ climacteric peak ระหว่างการเก็บรักษา ส่งผลให้กระบวนการสุกช้าลง และการเปลี่ยนแปลงสีของทั้งเปลือกและเนื้อผลเกิดขึ้นช้ากว่า

Picture 1 : Impacts on ‘Nam Dok Mai No. 4’ mangoes treated with 0.5 mM melatonin (MT) and control fruits during storage at 25°C for 10 d: (A) visual appearance; (B) disease incidence; (C) disease severity, where each value is mean ± SD (n = 5) and asterisks indicate differences between treatments for each storage period: * = significantly different at p < 0.05 and ** = highly significantly different at p < 0.01

Pictue by : Sangsuk, P., Supapvanich, S., Wongs-Aree, C., Pongprasert, N., Phakawan, J., & Boonyaritthongchai, P. (2025)

ในด้านคุณภาพภายในผล การใช้เมลาโทนิน (melatonin; MT) ช่วยชะลอการลดลงของความแน่นเนื้อ (firmness) และยับยั้งการเพิ่มขึ้นของอัตราส่วนของของแข็งที่ละลายน้ำได้ทั้งหมดต่อความเป็นกรดไทเทรต (total soluble solids-to-titratable acidity ratio) นอกจากนี้ ผลที่ได้รับเมลาโทนิน (melatonin; MT) ยังแสดงศักยภาพในการป้องกันอนุมูลอิสระสูงขึ้น โดยมีการเพิ่มขึ้นของกิจกรรมเอนไซม์ต้านอนุมูลอิสระ ได้แก่ ซูเปอร์ออกไซด์ดิสมิวเทส (superoxide dismutase) แคทาเลส (catalase) และแอสคอร์เบตเพอร์ออกซิเดส (ascorbate peroxidase) ควบคู่กับการลดลงอย่างมีนัยสำคัญของระดับไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ มาลอนไดอัลดีไฮด์ และกิจกรรมของเอนไซม์ไลโปออกซีจีเนส ซึ่งสะท้อนถึงการลดความเสียหายของเยื่อหุ้มเซลล์จากภาวะออกซิเดชัน (Sangsuk, P., Supapvanich, S., Wongs-Aree, C., Pongprasert, N., Phakawan, J., & Boonyaritthongchai, P., 2025)

โดยสรุป การแช่ผลมะม่วงด้วยเมลาโทนิน (melatonin; MT) ภายหลังการเก็บเกี่ยวเป็นแนวทางที่มีความเป็นไปได้ในทางปฏิบัติสำหรับการคงรักษาคุณภาพผลผลิต ชะลอการเสื่อมสภาพ และกระตุ้นศักยภาพด้านการต้านอนุมูลอิสระ ผ่านกลไกการควบคุมภาวะเครียดออกซิเดชันและการปรับสมดุลเมแทบอลิซึมของระบบป้องกันภายในผล ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการจัดการผลไม้หลังการเก็บเกี่ยวได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

Sangsuk, P., Supapvanich, S., Wongs-Aree, C., Pongprasert, N., Phakawan, J., & Boonyaritthongchai, P. (2025). Melatonin immersion improves postharvest quality and antioxidant capacity of ‘Nam Dok Mai’ mangoes during storage at ambient temperature. Agr. Nat. Resour., 59(5). https://doi.org/10.34044/j.anres.2025.59.5.08