มาสคอต...มากกว่าความน่ารัก คือ "ตัวตน" ขององค์กร

เมื่อพูดถึงมาสคอต หลายคนอาจนึกถึงตัวการ์ตูนที่สร้างสีสันให้กับกิจกรรมหรือใช้เป็นสัญลักษณ์ประชาสัมพันธ์องค์กร แต่ในความเป็นจริง มาสคอตสามารถเป็น "ตัวแทนของอัตลักษณ์" ที่สะท้อนประวัติศาสตร์ วิสัยทัศน์ วัฒนธรรม และคุณค่าขององค์กรได้อย่างทรงพลัง

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี วิทยาเขตบางขุนเทียน เป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น ทั้งด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และความสัมพันธ์อันแนบแน่นกับระบบนิเวศป่าชายเลน การสร้างมาสคอตที่สามารถถ่ายทอดเรื่องราวเหล่านี้ พร้อมทั้งตอบโจทย์ด้านความคงทนและความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อม จึงเป็นแนวคิดสำคัญของงานวิจัยชิ้นนี้

บทความงานวิจัยเรื่อง “การออกแบบและพัฒนามาสคอตเพื่อเสริมสร้างอัตลักษณ์ โดยการศึกษาอัตลักษณ์องค์กรและทดลองใช้วัสดุที่เป็นเหล็กเพื่อความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อมในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี วิทยาเขตบางขุนเทียน” ของ ดร.ระลึก อินเสมียน กลุ่มสาขาการวิจัยเชิงกลยุทธ์ : ศิลปะและการออกแบบนวัตกรรม (สังคมแห่งการเรียนรู้และสร้างสรรค์), สังคมแห่งการเรียนรู้และสร้างสรรค์ โครงการร่วมบริหารหลักสูตรมีเดียอาตส์และเทคโนโลยีมีเดีย (คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ) โดยงานวิจัยมีวัตถุประสงค์หลัก 2 ประการ ได้แก่

1) ออกแบบและพัฒนามาสคอตที่สะท้อนอัตลักษณ์ของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี วิทยาเขตบางขุนเทียน

2) ประเมินการรับรู้และความพึงพอใจของผู้ใช้งานและผู้พบเห็นที่มีต่อมาสคอตต้นแบบ

แนวคิดในการออกแบบ

หัวใจสำคัญของการออกแบบคือการนำสองอัตลักษณ์ของมหาวิทยาลัยมาหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียว ได้แก่

• O-RO (Orange Robot) ตัวแทนของการเรียนรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
• รากต้นโกงกาง สัญลักษณ์ของระบบนิเวศป่าชายเลน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของวิทยาเขตบางขุนเทียน

ผู้วิจัยนำลักษณะของรากค้ำยันโกงกางมาวิเคราะห์และลดทอนรูปทรง ก่อนจัดองค์ประกอบใหม่ให้เกิดเป็นเส้นสายเชิงศิลปะที่มีความร่วมสมัย ถ่ายทอดแนวคิดของ "ธรรมชาติและเทคโนโลยีที่เกื้อหนุนกัน" ได้อย่างลงตัว

รูปที่ 1 : กระบวนการออกแบบ หลักการออกแบบมาสคอตโดยใช้รากต้นโกงกาง เป็นลักษณะของรากเกิดเป็นเส้นสร้างอัตลักษณ์เขตบางขุนเทียน

กระบวนการออกแบบ หลักการออกแบบมาสคอตโดยใช<รากต<นโกงกางเปSนเกจากวัสดุเดิม...สู่การทดลองใช้เหล็กเพื่อความยั่งยืน

มาสคอตส่วนใหญ่มักผลิตจากโฟมหรือเรซิน ซึ่งแม้จะขึ้นรูปได้ง่าย แต่มีข้อจำกัดด้านความแข็งแรงและอายุการใช้งาน งานวิจัยนี้จึงทดลองใช้

• เหล็กเส้นขนาด 2 หุน เป็นโครงสร้างหลัก
• เทคนิคการเชื่อมด้วยลวดเชื่อมสแตนเลส
• เครื่องตัดเหล็กแผ่น CNC เพื่อเพิ่มความแม่นยำของชิ้นงาน
• ระบบไฟ LED เพื่อเพิ่มความโดดเด่นในเวลากลางคืน

ผลลัพธ์คือมาสคอต O-RO ที่มีความแข็งแรง ทนทาน เหมาะสำหรับการติดตั้งกลางแจ้ง และสามารถใช้งานได้ในระยะยาว ลดการเปลี่ยนหรือซ่อมแซมบ่อยครั้ง ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดด้านการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและความยั่งยืน

รูปที่ 2 : กระบวนประกอบชิ้นงานมาสคอต

งานวิจัยชิ้นนี้มีความโดดเด่นในหลายมิติ ได้แก่

• ผสานศิลปะกับอัตลักษณ์องค์กร ทำให้มาสคอตเป็นมากกว่าสัญลักษณ์ แต่เป็นสื่อที่เล่าเรื่องราวของมหาวิทยาลัย
• เชื่อมโยงธรรมชาติกับเทคโนโลยี ผ่านการตีความรากโกงกางสู่รูปแบบหุ่นยนต์ร่วมสมัย
• สร้างนวัตกรรมด้านวัสดุ ด้วยการใช้เหล็กแทนวัสดุแบบดั้งเดิม เพิ่มความคงทนและลดการสิ้นเปลืองทรัพยากร
• ส่งเสริมแนวคิดความยั่งยืน (Sustainability) ทั้งในด้านการออกแบบ การเลือกใช้วัสดุ และอายุการใช้งานของผลงาน
• สามารถต่อยอดเป็นต้นแบบ สำหรับการออกแบบมาสคอตหรือสื่อเชิงสัญลักษณ์ของหน่วยงานและองค์กรอื่น ๆ ได้

งานวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่า "การออกแบบ" ไม่ได้เป็นเพียงการสร้างความสวยงาม แต่สามารถเป็นเครื่องมือสำคัญในการสื่อสารตัวตนขององค์กร สร้างความภาคภูมิใจให้กับสมาชิก และสะท้อนคุณค่าด้านความยั่งยืนได้อย่างเป็นรูปธรรม

มาสคอต O-RO จึงเป็นตัวอย่างของการบูรณาการองค์ความรู้ด้านศิลปะ การออกแบบ วิศวกรรม เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน จนเกิดเป็นผลงานที่มีทั้งคุณค่าทางความคิดและประโยชน์ในการใช้งานจริง

ท้ายที่สุด งานวิจัยนี้ยังชี้ให้เห็นว่า การออกแบบที่ดีไม่จำเป็นต้องเริ่มจากสิ่งใหม่เสมอไป หากแต่สามารถนำ "อัตลักษณ์ของพื้นที่" มาต่อยอดด้วยความคิดสร้างสรรค์และเทคโนโลยี จนเกิดเป็นนวัตกรรมที่สร้างความจดจำ สร้างความภาคภูมิใจ และสร้างคุณค่าให้แก่องค์กรได้อย่างยั่งยืน ซึ่งเป็นแนวทางสำคัญที่สามารถประยุกต์ใช้ได้ทั้งในวงการการศึกษา การออกแบบ และการพัฒนาองค์กรในอนาคต

สามารถติดตามผลงานการวิจัยของ / ดร.ระลึก อินเสมียน ได้ที่ Link นี้

https://kirim.kmutt.ac.th/converis/portal/detail/Person/54284269?lang=de_DE

เอกสารอ้างอิง

ระลึก อินเสมือน. (2569). การออกแบบและพัฒนามาสคอตเพื่อเสริมสร้างอัตลักษณ์ โดยการศึกษาอัตลักษณ์องค์กรและทดลองใช้วัสดุที่เป็นเหล็กเพื่อความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อมในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี วิทยาเขตบางขุนเทียน. วารสารมนุษยสังคมศิลปาสาร, 8(2), 36-50. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/hsa/article/view/299266/193997