สาหร่ายตัวจิ๋วในธารน้ำร้อนบ่อคลึง

ธารน้ำร้อนบ่อคลึง

สาหร่าย” จากประสบการณ์ส่วนใหญ่ที่พบนั้นคือสิ่งมีชีวิตสีเขียวที่ลอยอยู่ในน้ำ หรือสิ่งที่เกาะอยู่ตามก้อนหิน แต่จริง ๆ แล้วสาหร่ายมีหลายรูปร่างและหลายขนาด บางชนิดมีขนาดเล็กมากจนเราไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ต้องใช้กล้องจุลทรรศน์จึงจะมองเห็นได้

สาหรายสีเขียวแกมน้ำเงิน จากธารน้ำร้อนบ่อคลึง ภายใต้กล้องจุลทรรศน์

สาหร่ายเป็นสิ่งมีชีวิตที่สามารถสร้างอาหารได้เอง โดยใช้แสง น้ำ และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ กระบวนการนี้เรียกว่า “การสังเคราะห์ด้วยแสง” ในระหว่างกระบวนการ สาหร่ายสามารถสร้างอาหารสำหรับใช้ในการเจริญเติบโต และปล่อยออกซิเจนออกสู่สิ่งแวดล้อม

ทำไมสาหร่ายจึงอยู่ในน้ำร้อนได้

ธารน้ำร้อนบ่อคลึง อำเภอสวนผึ้ง จังหวัดราชบุรี เป็นแหล่งน้ำร้อนที่มีอุณหภูมิแตกต่างกันตามระยะทางจากจุดที่น้ำพุ่งขึ้นมาจากใต้ดิน โดยงานวิจัยพบว่าอุณหภูมิน้ำอยู่ประมาณ 38–57 องศาเซลเซียส

แม้อุณหภูมิจะสูงกว่าที่มนุษย์คุ้นเคย แต่สาหร่ายบางชนิดสามารถปรับตัวให้เจริญเติบโตในสภาพแวดล้อมเช่นนี้ได้ นักวิจัยจึงสนใจศึกษาว่า ในธารน้ำร้อนแห่งนี้มีสาหร่ายชนิดใดอาศัยอยู่บ้าง

นักวิจัยค้นพบอะไร

นักวิจัยเก็บตัวอย่างจากธารน้ำร้อนบ่อคลึง 4 จุด ตั้งแต่บริเวณต้นน้ำใกล้จุดตาน้ำ ไปจนถึงบริเวณที่ธารน้ำร้อนก่อนเข้าสู่พื้นที่ให้บริการนักท่องเที่ยว โดยเก็บตัวอย่างในช่วงฤดูร้อนและฤดูฝน จากนั้นนำตัวอย่างไปศึกษาด้วยกล้องจุลทรรศน์และวิธีทางชีววิทยาสมัยใหม่ ผลการศึกษาพบว่า สาหร่ายส่วนใหญ่เป็นกลุ่มที่เรียกว่า ไซยาโนแบคทีเรีย หรือที่คนทั่วไปอาจเรียกว่า “สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน” นอกจากนี้ยังพบ ไดอะตอม ซึ่งเป็นสาหร่ายขนาดเล็กอีกกลุ่มหนึ่ง สิ่งที่น่าสนใจคือ นักวิจัยสามารถจำแนกสาหร่ายได้ถึง 153 สกุล แสดงให้เห็นว่าธารน้ำร้อนบ่อคลึงไม่ได้มีสิ่งมีชีวิตเพียงไม่กี่ชนิด แต่มีความหลากหลายของสาหร่ายขนาดเล็กอยู่มาก

อุณหภูมิมีผลต่อสาหร่ายอย่างไร

งานวิจัยพบว่า อุณหภูมิของน้ำมีผลต่อชนิดและการกระจายตัวของสาหร่าย บริเวณที่มีอุณหภูมิสูงใกล้จุดตาน้ำ พบสาหร่ายกลุ่มไซยาโนแบคทีเรียหลายชนิด เช่น Thermosynechococcus และ Leptothermofonsia ขณะที่บริเวณที่น้ำมีอุณหภูมิต่ำกว่า 40 องศาเซลเซียส พบสาหร่ายอีกกลุ่มหนึ่ง คือ ไดอะตอมเพิ่มขึ้น ส่วนฤดูกาลมีผลต่อ ปริมาณของสาหร่าย กล่าวง่าย ๆ คือ เมื่อสภาพแวดล้อมเปลี่ยนไป จำนวนของสาหร่ายก็อาจเปลี่ยนแปลงตามไปด้วย

สภาพแวดล้อม และคุณสมบัติของน้ำ ณ จุดเก็บตัวอย่าง

เรื่องนี้ทำให้เราเห็นว่า สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมแตกต่างกัน แม้แต่น้ำที่มีอุณหภูมิสูงก็ยังมีสิ่งมีชีวิตที่สามารถปรับตัวและดำรงชีวิตอยู่ได้

สาหร่ายมีประโยชน์อะไร

สาหร่ายไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะในธรรมชาติเท่านั้น แต่ยังมีประโยชน์ต่อมนุษย์อีกหลายด้าน เช่น อาหาร อาหารเสริม เครื่องสำอาง การแพทย์ การบำบัดน้ำเสีย และการผลิตสารที่มีประโยชน์ต่าง ๆ

งานวิจัยที่ธารน้ำร้อนบ่อคลึงยังพบสาหร่ายบางกลุ่มที่มีความน่าสนใจสำหรับการนำไปศึกษาต่อ เพราะอาจสร้างสารที่ทนต่ออุณหภูมิสูงและสารต้านอนุมูลอิสระได้ นักวิจัยจึงเสนอว่าควรมีการศึกษาเพิ่มเติม เพื่อดูว่าสาหร่ายเหล่านี้จะสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างไรในอนาคต

สาหร่ายอาจเป็นสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่เราแทบมองไม่เห็น แต่กลับมีความสำคัญต่อธรรมชาติอย่างมาก เพราะเป็นผู้ผลิตอาหารและออกซิเจน และเป็นจุดเริ่มต้นของห่วงโซ่อาหารในแหล่งน้ำ

การศึกษาที่ธารน้ำร้อนบ่อคลึง จังหวัดราชบุรี ทำให้เรารู้ว่า แม้ในแหล่งน้ำที่มีอุณหภูมิสูง ก็ยังมีสิ่งมีชีวิตจำนวนมากสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ โดยงานวิจัยพบสาหร่ายมากถึง 153 สกุล และพบว่าอุณหภูมิและฤดูกาลมีความสัมพันธ์กับการกระจายตัวและปริมาณของสาหร่าย

เรื่องนี้จึงเป็นตัวอย่างที่ดีว่า ธรรมชาติรอบตัวเรายังมีสิ่งที่น่าสนใจและน่าค้นหาอีกมาก แม้สิ่งมีชีวิตบางชนิดจะมีขนาดเล็กจนมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่ก็อาจมีบทบาทสำคัญต่อโลกของเรา

การเรียนรู้และศึกษาธรรมชาติจึงไม่ใช่เพียงการหาคำตอบทางวิทยาศาสตร์เท่านั้น แต่ยังช่วยให้เราเห็นคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติ และเกิดความรู้สึกอยากช่วยกันดูแลและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมให้คงอยู่ต่อไป หากท่านใดสนใจศึกษางานวิจัยนี้เพิ่มเติ่มคลิกที่นี่

อ้างอิง

กัลยาณี ไพฑูรย์รังสฤษดิ์, วิภาวรรณ เสียงดัง, ศวรรณี สุธีร์วรพงศ์, ปณิตตรา ทวีแสง, บุษยา บุนนาค, และภาวิณี พัฒนจันทร์. (2566). การศึกษาความหลากหลายของสาหร่ายขนาดเล็กในแหล่งน้ำร้อน เขตอุทยานธรรมชาติวิทยาตามพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี อ. สวนผึ้ง จ. ราชบุรี เพื่อการนำไปใช้ประโยชน์. มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ราชบุรี.