สองมหาธาตุแห่งภาคตะวันตก

ประเทศไทยมีวัดสำคัญมากมายที่สะท้อนความศรัทธาและความรุ่งเรืองของพุทธศาสนา หนึ่งในวัดที่มีความสำคัญสูงสุดคือ วัดมหาธาตุ ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อประดิษฐาน พระบรมสารีริกธาตุ หรือพระอัฐิธาตุของพระพุทธเจ้า วัดมหาธาตุมักตั้งอยู่ใจกลางเมือง เป็นศูนย์รวมจิตใจของผู้คน และเป็นแหล่งประกอบกิจกรรมทางศาสนามาแต่โบราณ ภาคตะวันตกของไทยมีวัดมหาธาตุที่โดดเด่นอยู่ 2 แห่ง ได้แก่ วัดมหาธาตุวรวิหาร จังหวัดราชบุรี และ วัดมหาธาตุวรวิหาร จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งล้วนมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมอย่างยิ่ง

วัดมหาธาตุวรวิหาร หรือวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ (วัดหน้าพระธาตุ) อำเภอเมืองราชบุรี จังหวัดราชบุรี 

มีประวัติยาวนานตั้งแต่สมัยทวารวดี ราวพุทธศตวรรษที่ 13 ต่อมาในราวพุทธศตวรรษที่ 18 วัฒนธรรมเขมรจากราชอาณาจักรกัมพูชาได้แพร่เข้าสู่ดินแดนราชบุรี จึงได้มีการก่อสร้างและดัดแปลงศาสนสถานกลางเมืองราชบุรีขึ้นเป็นพระปรางค์ และสร้างกำแพงศิลาแลงล้อมรอบเพื่อให้เป็นศูนย์กลางของเมืองตามคติความเชื่อเรื่องภูมิจักรวาลของเขมร ต่อมาในสมัยอยุธยาตอนต้น ราวพุทธศตวรรษที่ 20 – 21 ได้มีการก่อสร้างพระปรางค์แบบอยุธยาขึ้งซ้อนทับและสร้างพระปรางค์บริวารขึ้นอีก 3 องค์บนฐานเดียวกัน ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายเมืองราชบุรีจากฝั่งตะวันตกมายังฝั่งตะวันออก  

จุดเด่นคือมีพระปรางค์ศรีมหาธาตุที่สำคัญ สะท้อนศิลปะทวารวดีและอยุธยา พระปรางค์ประธานและพระปรางค์บริวาร 3 องค์บนฐานเดียวกันมีการตกแต่งองค์พระปรางค์ทั้งหมดด้วยลวดลายปูนปั้น ด้านตะวันออกของพระปรางค์ประธานมีบันไดและขึ้นมุขยื่น ภายในเป็นคูหาเชื่อมต่อกับพระปรางค์ ผนังภายในองค์พระปรางค์ทุกด้านมีภาพจิตรกรรมรูปพระอดีตพุทธเจ้า 

พระวิหารหลวง อยู่ด้านหน้าพระปรางค์ภายนอกระเบียงคด เป็นซากอาคารในแผนผังสี่เหลี่ยมผืนผ้า ฐานด้านล่างสุดก่อด้วยศิลาแลง ด้านหน้ามีมุขยื่น บนพระวิหารเคยมีเจดีย์ขนาดเล็กตั้งอยู่ แต่พังทลายลงหมด บนฐานวิหารมีอาคารไม้โล่ง หลังคาเครื่องไม่มุงสังกะสี อาคารหลังนี้กล่าวกันว่า นายหยินบิดาของขุนสิทธิสุวรรณพงศ์ อดีตนายกเทศมนตรีเทศบาลเมืองราชบุรีเป็นผู้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2454 พระวิหารนี้เคยเป็นที่ตั้งโรงเรียนพระอภิธรรมราชบุรี ภายในอาคารพระวิหารประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นแกนหินทรายขนาดใหญ่แสดงปางมารวิชัย 2 องค์ ประทับนั่งหันพระปฤษฎางค์ชนกัน พุทธศิลปะแบบอยุยาตอนต้น ด้านข้างทั้งสองและด้านหน้าของพระวิหารที่มุมด้าน 

 วัดมหาธาตุวรวิหาร จังหวัดเพชรบุรี 

เป็นแหล่งรวบรวมศิลปวัฒนธรรมที่สำคัญ โดยจุดเด่นได้แก่ พระวิหารหลวง ซึ่งสร้างในสมัยอยุธยาตอนปลาย ประดิษฐาน พระพุทธรูปทรงราชาภรณ์ และมีจิตรกรรมฝาผนังภาพชาดกและเทพชุมนุมที่งดงาม หน้าบันตกแต่งด้วยลายปูนปั้นพระนารายณ์ทรงครุฑ

วัดมหาธาตุวรวิหารเป็นพระอารามหลวงสำคัญที่ตั้งอยู่ในตำบลคลองกระแซง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี ซึ่งมีประวัติศาสตร์ยาวนานประมาณ 800-1,000 ปี และได้รับอิทธิพลจากศิลปะของอาณาจักรขอม สันนิษฐานว่ามีการก่อสร้างในช่วงรัชสมัยของพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ระหว่างปี พ.ศ. 2275-2301 วัดแห่งนี้มีโบราณสถานสำคัญหลายแห่ง เช่น พระวิหารหลวง พระวิหารน้อย และพระปรางค์ 5 ยอด ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่เด่นของวัด เพราะเป็นอาคารที่สูงที่สุดในวัดและสามารถมองเห็นได้จากระยะไกล 

พระปรางค์ 5 ยอดภายในวัดมหาธาตุวรวิหารมีอายุประมาณ 1,000 ปี และเป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ พร้อมกับพระพุทธรูปกว่า 193 องค์ โดยการออกแบบสถาปัตยกรรมและศิลปะของวัดนี้สะท้อนถึงอิทธิพลจากสมัยอยุธยาตอนปลาย หลวงพ่อศักดิ์สิทธิ์ ตามประวัติ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) นำมาจากวัดร้างแห่งหนึ่งในจังหวัดเพชรบุรี ประดิษฐานไว้ในพระวิหารวัดมหาธาตุวรวิหารเพชรบุรีเมื่อครั้งพระองค์ยังทรงผนวชอยู่  วัดมหาธาตุวรวิหารจึงถือเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญทั้งในด้านประวัติศาสตร์ ศิลปะ และศาสนา พร้อมทั้งเป็นสถานที่ที่นักท่องเที่ยวและผู้มาเยือนได้ศึกษาความเป็นมาและวัฒนธรรมที่น่าสนใจของเมืองเพชรบุรี

 คุณค่าของสองมหาธาตุแห่งภาคตะวันตก

วัดมหาธาตุวรวิหารทั้งจังหวัดราชบุรีและเพชรบุรี ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังเป็น แหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรมไทย ที่สำคัญ นักศึกษาของมจธ.ราชบุรีและประชาชนทั่วไป สามารถเรียนรู้ถึงความเชื่อ ความศรัทธา และความสามารถด้านสถาปัตยกรรมของคนไทยในอดีต ตลอดจนตระหนักถึงคุณค่าของการอนุรักษ์และสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมให้คงอยู่คู่แผ่นดินไทยต่อไป

อ้างอิง 

วัดมหาธาตุ. https://www.finearts.go.th/sukhothaihistoricalpark/view/22660-วัดมหาธาตุ 

สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดราชบุรี. (2565). วัดมหาธาตุวรวิหาร https://rbr.onab.go.th/th/content/category/detail/id/110/iid/17077 

กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม. (2567). “วัดมหาธาตุ” ในประเทศไทยมีกี่แห่ง อยู่ไหนบ้าง? https://www.silpa-mag.com/culture/article_142675 

(2567). วัดมหาธาตุวรวิหาร (จังหวัดราชบุรี). https://th.wikipedia.org/wiki?curid=52943