สรุปสาระสำคัญและรายละเอียดที่น่าสนใจจากการปาฐกถาเรื่อง “การสร้างวัฒนธรรมและการสื่อสารด้านการบริหารความเสี่ยงของมหาวิทยาลัย” โดย คุณสมประสงค์ บุญยะชัย กรรมการสภามหาวิทยาลัยผู้ทรงคุณวุฒิและประธานคณะกรรมการบริหารความเสี่ยงมหาวิทยาลัย ในงานสัมมนาของ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ซึ่งมุ่งเน้นการสร้าง วัฒนธรรมองค์กร และระบบ การสื่อสารด้านการบริหารความเสี่ยง ที่มีประสิทธิภาพ

คุณสมประสงค์ได้นำเสนอแนวคิดในการเปลี่ยนมุมมองต่อ ความเสี่ยง จากเดิมที่เป็นอุปสรรคหรือภาระให้กลายเป็น โอกาสในการพัฒนา และยกระดับองค์กรให้ก้าวหน้าอย่างยั่งยืน โดยเน้นย้ำว่าภารกิจนี้ไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของ บุคลากรทุกระดับ ที่ต้องมีทัศนคติหรือ Mindset ในการป้องกันและจัดการปัญหาเชิงรุก นอกจากนี้ยังให้ความสำคัญกับการเป็น แบบอย่างที่ดีของผู้บริหารและการสื่อสารสองทางที่เริ่มจากการรับฟังเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันที่แข็งแกร่งให้กับมหาวิทยาลัยในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของโลกปัจจุบันและสามารถผลิตบุคลากรที่มีคุณภาพให้แก่ ประเทศชาติ ได้อย่างมั่นคง

1. องค์กรเปรียบเสมือนเรือเดินสมุทร (The Organization as an Ocean Liner)

(เนื้อหาในช่วงเวลาประมาณ 04:35)

คุณสมประสงค์ได้เปรียบเทียบ มจธ. ว่าเป็นเสมือน "เรือเดินสมุทรขนาดใหญ่" ที่กำลังเดินทางออกสู่มหาสมุทร โดยมีประเด็นสำคัญคือ:

• เป้าหมายเดียวกัน: การที่เรือลำใหญ่จะเดินทางไปถึงจุดหมายปลายทางได้นั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับคนเพียงคนเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือของ "ทุกคน" ที่อยู่บนเรือลำนั้น
• หน้าที่ที่ประสานสอดคล้องกัน: บุคลากรแต่ละคนในมหาวิทยาลัยเปรียบเสมือนลูกเรือที่มีหน้าที่แตกต่างกัน แต่ต้องทำงานประสานกัน เพื่อให้เรือสามารถรอดพ้นจากภยันตรายต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นพายุ หินโสโครก หรือร่องน้ำที่อันตราย
• ความสำคัญที่เท่าเทียม: ท่านเน้นย้ำว่าผู้บริหารและบุคลากรทุกคนที่นั่งอยู่ในที่นี้ มีความสำคัญต่อ มจธ. อย่างเท่าเทียมกันในการขับเคลื่อนเรือลำนี้ไปข้างหน้า

2. การมองความเสี่ยงเป็นโอกาส (Turning Risk into Opportunity)

(เนื้อหาในช่วงเวลาประมาณ 05:16)

นี่เป็นหัวใจสำคัญของการปาฐกถา โดยคุณสมประสงค์เสนอให้ "เปลี่ยน Mindset" จากการมองความเสี่ยงว่าเป็นเรื่องลบ ให้กลายเป็นพลังในการพัฒนา:

• เปลี่ยนมุมมอง: ปกติเมื่อพูดถึงความเสี่ยง คนมักคิดถึงปัญหา ความเสียหาย หรือภาระทางเอกสาร แต่ท่านเสนอให้มองว่า "ความเปลี่ยนแปลงและความเสี่ยงคือโอกาสในการพัฒนา"
• ยิ่งสูงยิ่งหนาว ยิ่งเสี่ยงยิ่งสำเร็จ: ท่านเปรียบเทียบว่า คนที่จะปีนขึ้นยอดเขาเอเวอเรสต์ (Everest) ย่อมต้องเจออุปสรรคมากกว่าคนที่ขึ้นภูเขาเตี้ย ๆ ดังนั้น ยิ่งเราเห็นอุปสรรคมาก เท่ากับว่าเรากำลังมีโอกาสที่จะประสบความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ขึ้น
• จงยิ้มให้กับปัญหา: ท่านฝากข้อคิดว่า "เวลาเจออุปสรรค ให้ยิ้ม" แล้วบอกตัวเองว่านี่คือโอกาสที่ฉันจะก้าวหน้าขึ้น เพราะไม่มีใครประสบความสำเร็จได้โดยไม่ผ่านอุปสรรค,
  • ตัวอย่างเปรียบเทียบ: เหมือนการสอบ Entrance ที่เด็ก ทๆ จะมีความวิตกกังวล (ความเสี่ยง) แต่เมื่อผ่านไปได้ ก็จะย้ายไปสู่สถานะใหม่ (Stage) ที่สูงขึ้น คนที่ไม่สอบก็จะไม่เจอความเสี่ยงนี้ แต่ก็จะอยู่ที่เดิม

3. แนวทางการบริหารจัดการและความรับผิดชอบ (Management & Ownership)

นอกเหนือจากสองประเด็นหลักข้างต้น การปาฐกถายังครอบคลุมถึงวิธีการจัดการและวัฒนธรรมองค์กร ดังนี้:

• วิธีการจัดการความเสี่ยง: เมื่อระบุความเสี่ยงได้แล้ว (ไม่ว่าจะเป็นด้านยุทธศาสตร์ การเงิน ชื่อเสียง หรือ AI) เราสามารถเลือกจัดการได้หลายแบบ เช่น การหลีกเลี่ยง (Avoidance), การลดทอน (Mitigation), การถ่ายโอน (Transfer เช่น การทำประกัน), หรือการยอมรับ (Acceptance) เพื่อใช้สติปัญญาแก้ไขให้กลายเป็นโอกาส,
• ทุกคนคือเจ้าของความเสี่ยง (Risk Owner): การบริหารความเสี่ยงไม่ใช่หน้าที่ของผู้บริหารระดับสูง คณะกรรมการ หรือฝ่ายตรวจสอบเท่านั้น แต่เป็นหน้าที่ของ "ทุกคน" ตั้งแต่ผู้บริหารไปจนถึงเจ้าหน้าที่ระดับปฏิบัติการ เพราะทุกคนคือเจ้าของความเสี่ยงในหน้างานของตนเอง

4. การสร้างวัฒนธรรมและการสื่อสาร (Culture & Communication)

• ทำด้วย "ใจ" ไม่ใช่แค่แบบฟอร์ม: การบริหารความเสี่ยงที่มีประสิทธิภาพต้องเกิดจากทัศนคติ (Mindset) ที่อยากให้องค์กรปลอดภัย ไม่ใช่ทำเพราะถูกสั่งหรือกลัวผิด
• วัฒนธรรมเกิดจากภายใน: ท่านยกตัวอย่างวัฒนธรรมที่เกิดจากใจ เช่น การไปงานศพพ่อเพื่อนแล้ววางตัวสำรวมโดยไม่มีใครสั่ง สิ่งนี้คือวัฒนธรรมที่ทุกคนเห็นพ้องต้องกัน
• การสื่อสารสองทาง (Two-way Communication): วัฒนธรรมที่ดีต้องเริ่มจากการสื่อสาร โดยเฉพาะ "การฟังด้วยความใส่ใจ (Empathy)" ผู้บริหารต้องเป็นต้นแบบ (Role Model) ทำให้ดู เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและแรงบันดาลใจ (Trust and Inspire) ให้ผู้ปฏิบัติงานกล้าที่จะสะท้อนปัญหาและความเสี่ยงกลับขึ้นมา

บทสรุป

คุณสมประสงค์ทิ้งท้ายว่า การบริหารความเสี่ยงไม่ใช่ภาระ แต่เป็นกลไกสร้างธรรมาภิบาลและความยั่งยืน เพื่อให้ มจธ. สามารถผลิตบุคลากรที่มีคุณภาพ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดในการสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (Competitive Advantage of the Nation)

"The obstacle is the way" (อุปสรรคคือหนทาง) - เห็นปัญหา เห็นอุปสรรค ขอให้ยิ้ม

รับชมปาฐกถาเรื่อง “ การสร้างวัฒนธรรมและการสื่อสารด้านการบริหารความเสี่ยงของมหาวิทยาลัย ”

โดยคุณสมประสงค์ บุญยะชัย ประธานกรรมการบริหารความเสี่ยงมหาวิทยาลัย

ได้ที่: https://youtu.be/iyX5xv3-oUA