ในช่วงทศวรรษ 1880 ผู้คนใน East London ต้องการโอกาสในการเรียนรู้และพื้นที่พักผ่อน People’s Palace จึงเกิดขึ้นเพื่อเป็นพื้นที่ของชุมชนที่รวมความบันเทิง กิจกรรมทางวัฒนธรรมและการศึกษาไว้ด้วยกัน และการศึกษานี้เองได้พัฒนาจนกลายเป็นหนึ่งในรากฐานของ Queen Mary University of London เมื่อมองมายังประเทศไทย มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) มีจุดเริ่มต้นจากการสร้างช่างเทคนิคเพื่อตอบสนองการเสริมสร้างกำลังคนในวิชาชีพ แม้ทั้งสองแห่งจะเกิดขึ้นต่างช่วงเวลาและบริบท แต่ต่างก็มีความต้องการของสังคมเป็นจุดตั้งต้นในการจัดการศึกษาและเปิดโอกาสให้ผู้คนได้พัฒนาความรู้และทักษะวิชาชีพเช่นเดียวกัน

People’s Palace จากพื้นที่เรียนรู้ของชุมชนสู่รากฐานมหาวิทยาลัย

“providing opportunities amidst the dense population of East London for rational amusement and technical education”

-มติที่ประชุมสนับสนุน People’s Palace จาก Mansion House ค.ศ. 1885-

People’s Palace เกิดขึ้นท่ามกลางความพยายามเพิ่มโอกาสทางการศึกษาและการพักผ่อนให้แก่ผู้คนใน East London โดยเฉพาะประชาชนผู้มีรายได้น้อย หลังจาก Beaumont Institute และ Bancroft Hospital and Almshouses ปิดตัวลงใน ค.ศ. 1879 และ 1884 ตามลำดับ ส่งผลให้ชุมชนสูญเสียพื้นที่เรียนรู้และการบริการสงเคราะห์ในชุมชนไป รวมทั้ง นักเขียนชื่อดังแห่งยุค Walter Besant ได้ตีพิมพ์นวนิยาย All Sorts and Conditions of Men ใน ค.ศ. 1882 เสนอภาพ “Palace of Delights” สถานที่ที่รวมการศึกษาและความบันเทิงไว้ด้วยกัน ช่วยจุดประกายและสร้างแรงสนับสนุนให้แนวคิดที่นำไปสู่ People's Palace นี้เป็นที่รู้จักมากขึ้น

ใน ค.ศ. 1885 การประชุมและระดมทุนสนับสนุนโครงการ People's Palace เกิดขึ้นหลายครั้ง มีบุคคลสำคัญอย่าง เจ้าชายและเจ้าหญิงแห่งเวลส์ในขณะนั้น (ต่อมาคือพระเจ้าแผ่นดินเอ็ดเวิร์ดที่ 7 และสมเด็จพระราชินีอเล็กซานดรา) นายกเทศมนตรีแห่งลอนดอนและคนในชุมชนเข้าร่วมมากมาย ก่อนที่โครงการจะได้รับเงินบริจาคจากสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียและเงินสนับสนุนจาก Beaumont Trust พร้อมกับได้พื้นที่เดิมของ Bancroft’s School จาก Drapers’ Company โครงการจึงเดินหน้าสู่การก่อสร้างพื้นที่อาคารต่าง ๆ ในปี ค.ศ. 1887 และเสร็จสมบูรณ์ในปี ค.ศ. 1892 มีทั้งห้องสมุด สระว่ายน้ำ โรงยิม พื้นที่จัดการแสดง และอาคารเรียน เป็นสถานที่ที่คนในชุมชนเข้ามาหาความรู้ พัฒนาทักษะอาชีพ และพักผ่อนได้ในบริเวณเดียวกัน

ภาพวาดแนวคิด People’s Palace จากเอกสารระดมทุน ค.ศ. 1886

ที่มาภาพ: Queen Mary University of London, Archives and Special Collections

ด้านการศึกษา People’s Palace Technical Schools เริ่มสอนภาคกลางวัน ก่อนเปิดชั้นเรียนภาคค่ำแก่ประชาชนทั่วไปใน ค.ศ. 1888 ครอบคลุมด้านเทคนิค วิชาชีพ และวิทยาศาสตร์ เพิ่มทางเลือกให้ผู้ที่ต้องแบ่งเวลาจากการทำงานมาเรียน ใน ค.ศ. 1892 การศึกษาด้านเทคนิคเติบโตขึ้นจนสถาบันเปลี่ยนชื่อเป็น East London Technical College ใน ค.ศ. 1896 โดยมีการเรียนระดับสูงด้านวิศวกรรมศาสตร์ เคมี และศิลปะ รวมถึงชั้นเรียนเตรียมสอบของ University of London ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น East London College ใน ค.ศ. 1905 และได้รับการรับรองเป็น School of the University of London ใน ค.ศ. 1907 ก่อนพัฒนามาเป็น Queen Mary College ซึ่งได้รับ Charter of Incorporation ใน ค.ศ. 1934 และเป็นหนึ่งในรากฐานของ Queen Mary University of London ในปัจจุบัน

อาคาร Queens’ Building บนพื้นที่ People’s Palace เดิม ได้รับการปรับปรุงหลังเหตุไฟไหม้ ค.ศ. 1931

ภาพ: Jacqueline Banerjee / The Victorian Web

People’s Palace อาคารใหม่ เปิดใช้งานใน ค.ศ. 1937 บนพื้นที่ข้างอาคารเดิม

ภาพ: Norah Alghafis / Queen Mary University of London

เส้นทางของ People's Palace สะท้อนว่าการศึกษาที่เริ่มจากความต้องการของชุมชนสามารถต่อยอดจากทักษะอาชีพไปสู่การเรียนรู้ระดับมหาวิทยาลัยได้ จุดร่วมนี้เชื่อมโยงกับเรื่องราวของ มจธ. ซึ่งเกิดขึ้นในอีกยุคหนึ่งจากโจทย์การจัดการศึกษาเพื่อสร้างกำลังคนด้านเทคนิคให้แก่สังคมไทย

มจธ. การเสริมสร้างกำลังคนและการศึกษา

จุดเริ่มต้นของ มจธ. เกิดจากความต้องการสร้าง “ช่างเทคนิค” ผู้ประสานงานทำหน้าที่เชื่อมระหว่างวิศวกรกับช่างฝีมือ ซึ่งเป็นประเด็นที่ ม.ล.ปิ่น มาลากุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ และอาจารย์สนั่น สุมิตร อธิบดีกรมอาชีวศึกษา ได้หารือกันตั้งแต่ พ.ศ. 2500 ก่อนนำมาสู่การก่อตั้งวิทยาลัยเทคนิคธนบุรีในวันที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503 เพื่อพัฒนากำลังคนกลุ่มนี้ โดยผสมผสานความรู้พื้นฐานกับการฝึกปฏิบัติ ตั้งแต่ระยะแรก การฝึกทักษะของนักศึกษายังเชื่อมโยงกับงานพัฒนาท้องถิ่น ทั้งการปรับปรุงถนนประชาอุทิศ บูรณะสะพานไม้ และพัฒนาวัดสารอด งานเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้นอกห้องเรียนที่ให้นักศึกษาได้ลงมือทำงานจริง พร้อมนำความรู้ด้านช่างไปใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ชุมชนรอบวิทยาลัย

ต่อมา วิทยาลัยขยายบทบาทไปสู่การพัฒนาครูผู้ถ่ายทอดทักษะวิชาชีพ ใน พ.ศ. 2507 คณะผู้เชี่ยวชาญเสนอให้จัดหลักสูตรฝึกหัดครูเทคนิคชั้นสูง โดยเรียนต่อจากหลักสูตรเดิมอีกสองปี เพื่อช่วยแก้ปัญหาขาดแคลนครูช่างผู้ทรงคุณวุฒิ กระทรวงศึกษาธิการอนุมัติหลักสูตรใน พ.ศ. 2508 เริ่มจากสาขาช่างยนต์และช่างโลหะ ก่อนเพิ่มสาขาช่างโยธาและช่างไฟฟ้าในปีถัดมา พร้อมเปิดให้ผู้สำเร็จการศึกษาระดับ ปวส. จากวิทยาลัยเทคนิคแห่งอื่นสมัครสอบคัดเลือกด้วย สถาบันพัฒนาการจัดการศึกษาอย่างต่อเนื่อง จนเปลี่ยนชื่อเป็น มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี และเป็นมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐบาลใน พ.ศ. 2541

ที่มาภาพ: สำนักหอสมุด มจธ. และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี

เรื่องราวของ มจธ. สะท้อนให้เห็นว่าการสร้างกำลังคนต้องอาศัยทั้งผู้ที่มีทักษะในการทำงานและครูที่ส่งต่อความรู้วิชาชีพ ควบคู่กับการเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ฝึกใช้ความรู้เพื่อประโยชน์ของส่วนรวม ขณะที่ People’s Palace เริ่มจากการเปิดพื้นที่ให้ชุมชนเข้าถึงการศึกษาด้านและวัฒนธรรม แม้จะเกิดขึ้นต่างยุคและบริบท แต่ทั้งสองแห่งต่างมีความต้องการของสังคมเป็นพื้นฐานในการขยายโอกาสทางการศึกษาเพื่อพัฒนาคนรุ่นต่อไป

ความร่วมมือของสองมหาวิทยาลัย

“สองมหาวิทยาลัย หนึ่งเส้นทางการศึกษาร่วมกัน” Queen Mary University of London และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ได้ร่วมกันเปิดเส้นทางการศึกษาอีกก้าวด้วยการจัดการศึกษาระดับปริญญาตรีวิศวกรรมศาสตร์สองปริญญา (Dual Degree) หลักสูตรนานาชาติ ในปีการศึกษา 2570 โดยเปิด 3 หลักสูตร ได้แก่ วิศวกรรมข้อมูลและปัญญาประดิษฐ์ (Data and AI) วิศวกรรมอิเล็กทรอนิกส์และระบบไฟฟ้า (Electronics and Electrical Systems)  และวิศวกรรมหุ่นยนต์และปัญญาประดิษฐ์ (Robotics and AI)

ความร่วมมือครั้งนี้สะท้อนให้เห็นถึงการตอบโจทย์การศึกษาในยุคปัจจุบัน คือการนำความรู้ ประสบการณ์ และทรัพยากรจากต่างบริบทมาร่วมกันพัฒนาผู้เรียน จากจุดเริ่มต้นที่ตอบความต้องการของชุมชนและประเทศ สู่การเรียนรู้ข้ามพรมแดนที่มุ่งให้คนรุ่นใหม่มีความพร้อมรับมือกับโลกที่เปลี่ยนแปลง สามารถติดตามอัพเดทข้อมูลหลักสุตรเพิ่มเติมได้ที่ https://qmul.kmutt.ac.th

ที่มา

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี. (n.d.). ประวัติ มจธ. https://www.kmutt.ac.th/about-kmutt/history/

สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี. (n.d.). ช่วงที่ 1: วิทยาลัยเทคนิคธนบุรี (พ.ศ. 2503–2513). https://www.lib.kmutt.ac.th/kmutt-history-2503-2513/

Hayes, G. (2023, March 25). The People’s Palace: How the ‘Palace of Delights’ in Mile End survived after burning to the ground. Tower Hamlets Slice. https://towerhamletsslice.co.uk/romanroad/peoples-palace-queen-mary-university-mile-end-history/

Queen Mary University of London. (2020, April 21). #TogethernessThursdays: The People's Palace. https://www.qmul.ac.uk/alumni/blog/items/togethernessthursdays-the-peoples-palace.html

Queen Mary University of London. (n.d.). The People's Palace. Queen Mary Heritage. https://www.qmul.ac.uk/about/queen-mary-heritage/queen-mary-and-westfield/queen-mary-college/queen-mary-college-tour/the-peoples-palace/

Queen Mary University of London. (n.d.). Queen Mary College. Library Services. https://www.qmul.ac.uk/library/archives/getting-started/queen-mary-college/

The Drapers’ Company. (2020, February 10). The Drapers’ Company and Queen Mary University of London. https://thedrapers.co.uk/D-Member/the-drapers-company-and-queen-mary-university-of-london/