เพราะการออกเรือของชาวประมงแต่ละครั้งมีต้นทุนที่ต้องจ่าย โดยเฉพาะค่าน้ำมันในการออกเรือ แต่ไม่ได้มีอะไรการันตีว่าการออกหาปลาทุกครั้งจะได้ปลาจำนวนเพียงพอต่อต้นทุนที่จ่ายไป บางครั้งประสบการณ์ของชาวประมงเองก็ไม่สามารถคาดเดาสภาพอากาศ กระแสน้ำหรือทิศทางลมได้เสมอไป

คงจะดีไม่น้อยถ้าชาวประมงมีข้อมูลเพิ่มเติมอย่างจุดที่มีแนวโน้มเหมาะกับการจับปลา สภาพอากาศ หรือปัจจัยต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์ก่อนออกเรือ โจทย์นี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ทีมนักศึกษาหยิบมาพัฒนาเป็น SIRINAPHA: Baan-Pla Link สิรินภา บ้านปลา ลิงก์ แพลตฟอร์มที่นำภาพถ่ายดาวเทียมและ AI มาเป็นผู้ช่วยค้นหาแหล่งปลา เทคโนโลยีนี้จะช่วงชาวประมงวางแผนการออกเรือได้อย่างไร มาติดตามเรื่องราวได้ที่บทความนี้เลย

จุดเริ่มต้นการออกแบบนวัตกรรมดิจิทัล

เบื้องหลังการนำเทคโนโลยี SIRINAPHA: Baan-Pla Link สิรินภา บ้านปลาลิงก์ มาช่วยชาวประมงพื้นที่ คือ “ทีมเพื่อแม่แพ้บ่ได้” กลุ่มนักศึกษาคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ประกอบด้วย นายธีรเทพ ใหญ่สูงเนิน จากภาควิชาวิศวกรรมระบบควบคุมและเครื่องมือวัด นายวสิษฐ์พล พร้าโมต และนางสาวยาลิกา สะอาดเมือง จากภาควิชาวิศวกรรมเคมี โดยมี ดร.จิรวิทย์ ปราถน์วิทยา อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมระบบควบคุมและเครื่องมือวัด และ น.สพ. ดร.สนัด วงศ์ทวีทอง อดีตผู้จัดการกองทุน TED Fund เป็นที่ปรึกษา ผลงานนี้ได้รับรางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1 จากโครงการฮักแม่ HACKATHON ซึ่งจัดโดยธนาคารกรุงไทย ร่วมกับกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

จุดเริ่มต้นมาจากการที่ทีมพัฒนามองเห็นว่า ความไม่แน่นอนของสภาพอากาศ สภาพทะเล และแหล่งสัตว์น้ำ กระทบต่อการทำมาหากินของชาวประมงพื้นบ้าน จนบางรายต้องยอมเลิกอาชีพเพราะรายได้ไม่คุ้มกับต้นทุนที่จ่ายไป ทีมจึงลงพื้นที่พูดคุยและออกเรือร่วมกับชาวประมงกว่า 40 วัน เพื่อเรียนรู้วิธีคิด การใช้เครื่องมือ และทำความเข้าใจปัญหาที่เกิดขึ้นในการทำงานจริง สิ่งที่ได้เรียนรู้ถูกนำมาใช้เป็นโจทย์ในการออกแบบแพลตฟอร์มโดยย่อยข้อมูลจากดาวเทียมที่ซับซ้อนให้เข้าใจง่ายและให้ข้อมูลต่างๆ ทั้งการช่วยค้นหาแหล่งปลา วางแผนระยะทางเดินเรือ หรือคำนวณค่าน้ำมัน เพื่อให้ชาวประมงสามารถนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจร่วมกับประสบการณ์ที่มีอยู่ได้

ข้อมูลดาวเทียมและ AI สู่พิกัดบนมือถือ

จากการเรียนรู้วิธีทำงานและความต้องการของชาวประมง ทีมพัฒนาได้นำข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมและข้อมูลสมุทรศาสตร์ร่วมกับ AI เพื่อประมวลผลเป็น ดัชนีชี้เป้าประมง (Fishery Suitability Index: FSI) สำหรับประเมินพื้นที่ที่มีแนวโน้มเหมาะต่อการจับปลา โดยพิจารณาปัจจัยต่างๆ เช่น อุณหภูมิผิวน้ำ ความลึกท้องทะเล ข้างขึ้นข้างแรม ฤดูกาล แล้วแปลงผลวิเคราะห์เป็นแผนที่สีและจุดแนะนำที่เข้าถึงได้โดยเน้นที่ช่องทางอย่างแอปพลิเคชัน LINE หัวใจของการออกแบบจึงอยู่ที่การทำให้ข้อมูลซับซ้อนกลายเป็นข้อมูลที่ชาวประมงอ่านเข้าใจได้ง่ายบนมือถือ และนำไปใช้ร่วมกับประสบการณ์ของตนเองในการเลือกจุดจับปลาและวางแผนเส้นทางก่อนออกจากฝั่ง

เพื่อให้แพลตฟอร์มตอบโจทย์การใช้งานจริง ทีมได้ลงพื้นที่เรียนรู้ร่วมกับชาวประมงกว่า 30 คนในจังหวัดสมุทรสาคร ครอบคลุม 6 พื้นที่ ได้แก่ ท่าฉลอม บางหญ้าแพรก มหาชัย บ้านกำพร้า พันท้ายนรสิงห์ และปากอ่าวแม่น้ำท่าจีน พร้อมทดลองใช้งานกับเรือ 4 ลำ รวม 12 เที่ยว โดยทีมรายงานว่าพบจุดจับปลาได้จริงร้อยละ 83 และลดการใช้น้ำมันได้ร้อยละ 18–30 ผลเบื้องต้นนี้สะท้อนโอกาสที่ข้อมูลจะช่วยให้ชาวประมงวางแผนออกเรือและลดค่าใช้จ่ายในการทำมาหากินได้ อย่างไรก็ตาม ผลดังกล่าวยังจำกัดอยู่ในพื้นที่และจำนวนเที่ยวเรือที่ทดลอง จึงต้องศึกษาเพิ่มเติมในพื้นที่ ฤดูกาล และสภาพทะเลที่หลากหลาย เพื่อประเมินผลก่อนขยายการใช้งาน

ความมุ่งหวังของทีมคือการช่วยให้ชาวประมงจัดการต้นทุนได้ดีขึ้น ลดต้นทุน ลดการเดินเรือที่ไม่จำเป็น มีรายได้ที่เติบโตไปพร้อมกับการดูแลทะเล และส่งต่อประโยชน์ไปยังเศรษฐกิจชุมชน พร้อมกับลดการปล่อยคาร์บอนจากการใช้น้ำมันในการออกเรือ ในระยะต่อไป ทีมตั้งเป้าพัฒนาระบบให้ครอบคลุมพื้นที่ทะเลทั่วประเทศ เพื่อเปิดโอกาสให้ชาวประมงพื้นบ้านในพื้นที่อื่นเข้าถึงข้อมูลสำหรับวางแผนการทำประมงได้เช่นกัน

ผู้ช่วยชาวประมง เชื่อมประสบการณ์กับเทคโนโลยี

เรื่องราวของ SIRINAPHA: Baan-Pla Link สิรินภา บ้านปลาลิงก์ ทำให้เห็นว่าคุณค่าของข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เกิดขึ้นเมื่อชาวประมงเข้าใจและนำไปใช้ในการทำมาหากินได้ การแปลงข้อมูลที่ซับซ้อนให้เป็นคำแนะนำที่ใช้งานง่ายจึงเป็นหัวใจสำคัญ โดยบทบาทของเทคโนโลยีในฐานะผู้ช่วยเสริมการตัดสินใจต้องทำงานร่วมกับความรู้เรื่องทะเล การสังเกตสภาพแวดล้อม และประสบการณ์ที่ชาวประมงสั่งสมมา บทเรียนจากการพัฒนาครั้งนี้ยังสะท้อนถึงสิ่งสำคัญคือ การรับฟังและเรียนรู้จากชาวประมง เพื่อเข้าใจทั้งปัญหา สถานการณ์ที่ต้องเผชิญ และข้อจำกัดในการทำงาน ความเข้าใจเหล่านี้ช่วยให้ทีมพัฒนาออกแบบเทคโนโลยีที่ตอบโจทย์และนำไปใช้ได้จริง

สำหรับ SIRINAPHA: Baan-Pla Link สิรินภา บ้านปลาลิงก์ ข้อมูลที่ผ่านการออกแบบให้เข้าใจง่ายช่วยให้ชาวประมงวางแผนออกเรือและจัดการต้นทุนได้ดีขึ้น ก็เป็นอีกหนึ่งโอกาสที่ทำให้นวัตกรรมเข้ามามีส่วนสนับสนุนรายได้ของครัวเรือนและเศรษฐกิจชุมชนได้

แหล่งข้อมูลประกอบการเขียน

Facebook Official Page: Fish Sirinapha https://www.facebook.com/profile.php?id=61591106816615

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี. (2026, 6 ตุลาคม). ออกเรือไม่ต้องเสี่ยงดวง? นศ. มจธ. พัฒนา “SIRINAPHA: Baan-Pla Link (บ้าน-ปลา ลิงก์)” ใช้ดาวเทียม–AI ช่วยชาวประมงพื้นบ้านค้นหาพื้นที่จับปลา. https://www.kmutt.ac.th/sdgs/sdgs-news/06/10/2026/117725/