เมื่อเรารู้สึกเมื่อยล้าจากการนอนอยู่ในท่าเดิมนาน ๆ การขยับท่าทางเพื่อความสบายก็คงสามารถทำได้เลยในทันที แต่สำหรับผู้ป่วยติดเตียง ผู้สูงอายุ หรือผู้ป่วยระยะพักฟื้นหลังผ่าตัด แม้แต่การขยับตัวเพียงเล็กน้อยกลายเป็นเรื่องที่ทำได้ไม่ง่าย ต้องอาศัยความช่วยเหลือจากผู้อื่น หนำซ้ำการนอนอยู่ในท่าเดิมเป็นเวลานานยังทำให้ผิวหนังและเนื้อเยื่อรับแรงกดทับอย่างต่อเนื่องจนเกิดแผลกดทับได้ สำหรับผู้ดูแลแล้ว การดูแลผู้ป่วยจึงไม่ใช่เพียงการช่วยพลิกตัวหรือเปลี่ยนท่านอนเท่านั้น แต่ยังต้องคอยสังเกตสภาพผิวหนัง ประเมินความเสี่ยงต่อการเกิดแผลกดทับอย่างสม่ำเสมอทั้งกลางวันและกลางคืน ถือเป็นหน้าที่ที่ต้องใช้ทั้งแรงกายและแรงใจในการดูแลผู้ป่วย        

บทความวันนี้จะพาไปรู้จักกับ ที่นอนอัตโนมัติป้องกันแผลกดทับ​​​ Never Pressure Injury (NPI) นวัตกรรมที่นอนช่วยป้องกันแผลกดทับ พัฒนาโดย ดร.ปราการเกียรติ ยังคง อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านหุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติ พร้อมด้วยทีมวิจัยจากสถาบันวิทยาการหุ่นยนต์ภาคสนาม (Institute of Field Robotics หรือ FIBO) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ที่นำเทคโนโลยี AI Robotic มาใช้กับที่นอนเพื่อช่วยจัดการแรงกดทับขณะนอน ซึ่งไม่ได้ช่วยแค่ผู้ป่วยที่ไม่สามารถเคลื่อนไหวด้วยตัวเองได้แต่ยังแบ่งเบาภาระงานของผู้ดูแลได้ด้วย หลักการทำงานจะเป็นอย่างไรมาติดตามไปด้วยกัน

จากการรักษาสู่แนวทางการป้องกัน

ดร.ปราการเกียรติ ยังคง หัวหน้าทีมวิจัยได้เล่าถึงจุดเริ่มต้นของนวัตกรรมที่นอน NPI ว่า เดิมทีทีมวิจัยมีการพัฒนาระบบป้องกันการตกเตียงด้วยกลศาสตร์ไฟฟ้า แต่ระหว่างการทดสอบและทำงานร่วมกับบุคลากรทางการพยาบาล โดยเฉพาะในช่วงการระบาดของโควิด-19 ทีมได้พบว่าแผลกดทับเป็นอีกหนึ่งปัญหาสำคัญของผู้ป่วยที่ต้องนอนอยู่บนเตียงเป็นเวลานาน เพราะนอกจากการรักษาอาการเจ็บป่วยแล้ว บุคลากรทางการแพทย์ยังต้องคอยประเมินสภาพผิวหนังและช่วยเปลี่ยนท่านอนเพื่อป้องกันแผลกดทับ ซึ่งตามแนวทางการดูแลแบบเดิมอาจต้องพลิกตัวผู้ป่วยทุก 2 ชั่วโมง หรือ 12 ครั้งต่อวัน ต้องใช้ทั้งกำลัง เวลา และความระมัดระวัง ท่ามกลางข้อจำกัดด้านจำนวนบุคลากร หากเกิดแผลกดทับขึ้นแล้ว อาจมีค่าใช้จ่ายในการรักษาสูงถึง 60,000–150,000 บาทต่อราย และทำให้การรักษายาวนานขึ้น ปัญหานี้จึงส่งผลทั้งต่อผู้ป่วย บุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข (มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี, 2569)

ทีมวิจัยได้มองถึงการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุอย่าง การจัดการแรงกดทับที่เกิดขึ้นระหว่างการนอน จึงเป็นที่มาของการพัฒนา NPI ที่นอนอัตโนมัตินี้ที่ใช้เทคโนโลยีช่วยลดแรงกดทับ เพื่อให้ผู้ป่วยพักผ่อนได้อย่างต่อเนื่องและช่วยแบ่งเบาภาระของผู้ดูแล สะท้อนถึงความพยายามปรับแนวทางการดูแลผู้ป่วย จากการรักษาสู่การป้องกันตั้งแต่ต้น เพื่อลดโอกาสที่ผู้ป่วยจะต้องเผชิญกับความเจ็บปวดจากแผลกดทับ

ที่นอนที่รับรู้แรงกด และปรับตามผู้ป่วย

ทีมวิจัย FIBO พัฒนา NPI ที่นอนป้องกันแผลกดทับโดยการเรียนรู้พฤติกรรมและท่านอนของผู้ใช้แต่ละคน ทำให้แผ่นที่นอนสามารถใช้งานบนโครงเตียงได้หลายรูปแบบ ใช้งานง่ายด้วยระบบ Plug and Play เสียบสายไฟแล้วทำงานได้ทันที ไม่ต้องตั้งค่าซับซ้อน โดยมีหัวใจสำคัญของการทำงานคือเซนเซอร์ที่ติดตั้งอยู่ในที่นอน เซนเซอร์แต่ละจุดจะทำหน้าที่ตรวจวัดแรงกดในแต่ละตำแหน่ง แล้วส่งข้อมูลไปยังหน่วยประมวลผลเพื่อวิเคราะห์ว่าบริเวณใดกำลังรับแรงกดมากเกินไป จากนั้นระบบจะปรับการรองรับเฉพาะจุดโดยอัตโนมัติ เช่น บริเวณสะโพก ก้นกบ หรือส้นเท้า บุคลากรทางการพยาบาล ผู้ดูแลสามารถติดตามและควบคุมระบบผ่านเว็บแอปพลิเคชัน รวมถึงรับการแจ้งเตือนเมื่อพบความผิดปกติโดยที่ผู้ป่วยไม่ต้องสวมอุปกรณ์ติดตามเพิ่มเติม จึงช่วยลดสิ่งรบกวนร่างกายระหว่างการพักผ่อนของผู้ป่วยลงไปได้

กลไกการทำงานของที่นอน NPI

• ระบบกระจายแรงกดทับ: ที่นอนมีจุดรองรับน้ำหนักหลายตำแหน่ง หากบริเวณใดมีแรงกดสูง ระบบจะปรับลดระดับการรองรับบริเวณนั้น และให้จุดอื่นช่วยรับน้ำหนักแทน เพื่อลดแรงกดสะสมในจุดเสี่ยงต่อการเกิดแผลกดทับ
• ระบบเซนเซอร์ตรวจวัดแรงกดทับ: ใช้เทคโนโลยีหุ่นยนต์ (Robotics) ร่วมกับเซนเซอร์ความละเอียดสูง ตรวจวัดแรงกดทับจากร่างกายผู้ป่วยและประมวลผลข้อมูลแบบเรียลไทม์ (Real-time) เพื่อให้ระบบรับรู้การเปลี่ยนแปลงของแรงกดได้อย่างต่อเนื่อง
• ระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI): วิเคราะห์ข้อมูลจากเซนเซอร์และคำนวณการปรับระดับจุดรองรับน้ำหนักให้เหมาะกับสรีระและน้ำหนักของผู้ป่วยแต่ละราย ทำให้ที่นอนสามารถปรับการรองรับได้โดยอัตโนมัติตลอด 24 ชั่วโมง
• ระบบติดตามข้อมูลผ่าน IoT (Internet of Things): บันทึกข้อมูลสถานะการนอนและแรงกดทับ พร้อมส่งข้อมูลผ่านเครือข่ายไปยังระบบคลาวด์ (Cloud) เพื่อให้บุคลากรทางการแพทย์สามารถติดตามสถานะของผู้ป่วยจากระยะไกล และใช้ข้อมูลประกอบการดูแลได้อย่างเหมาะสม

จากงานวิจัยในห้องปฏิบัติการ NPI ที่นอนอัตโนมัติได้พัฒนาสู่การใช้งานจริงในโรงพยาบาลหลายแห่ง ผ่านความร่วมมือระหว่างทีมวิจัยและบุคลากรทางการแพทย์จากเครือโรงพยาบาลพญาไท–เปาโล โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้า และโรงพยาบาลรามาธิบดีจักรีนฤบดินทร์ ตั้งแต่การทดสอบทางคลินิก การเก็บข้อมูล ไปจนถึงการปรับปรุงวัสดุและการออกแบบให้เหมาะกับการใช้งานจริง โดยระหว่าง พ.ศ. 2565–2568 มีการนำที่นอน NPI ไปใช้ในโรงพยาบาล 15 แห่ง มีผู้ป่วยได้รับประโยชน์กว่า 6,000 ราย สะท้อนให้เห็นว่านวัตกรรมนี้ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการพัฒนาต้นแบบ แต่สามารถนำไปใช้สนับสนุนการดูแลผู้ป่วยในสถานพยาบาลได้จริง

นอกจากนี้ ที่นอน NPI ไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นแค่เฉพาะกับผู้ป่วย แต่ยังช่วยต่อไปถึงครอบครัวและบุคลากรทางการพยาบาลอีกด้วย มีรายงานจากการใช้งานกับผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงสูงต่อการเกิดแผลกดทับ เมื่อใช้งานที่นอน NPI ไม่พบแผลกดทับใหม่ ผู้ป่วยบางรายสามารถพักผ่อนได้ต่อเนื่องขึ้นโดยไม่ต้องถูกรบกวนจากการพลิกตัวบ่อยครั้ง โดยเฉพาะผู้ป่วยระยะท้ายที่อาจเจ็บปวดเมื่อถูกเคลื่อนย้าย ขณะที่ญาติรู้สึกสบายใจขึ้นเมื่อเห็นผู้ป่วยได้พักผ่อนอย่างสบาย สำหรับพยาบาลและผู้ดูแล การมีเทคโนโลยีช่วยจัดการแรงกดทับยังช่วยลดภาระงานที่ต้องใช้แรงและเวลา ทำให้สามารถจัดสรรเวลาไปดูแลผู้ป่วยในด้านอื่น ทั้งการประเมินอาการ การพูดคุย และการดูแลด้านจิตใจได้มากขึ้น

ก้าวต่อไปของที่นอนอัตโนมัติ NPI

ความสำเร็จในการนำไปใช้งานจริงของที่นอนอัตโนมัติ NPI นี้ยังนำไปสู่การต่อยอดเชิงธุรกิจผ่าน บริษัท เฟมเม เวิร์ค จำกัด (Famme Works) บริษัท Spin-off ของ มจธ. โดยได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและเอกชนในการพัฒนาและผลักดันนวัตกรรมสู่ตลาด รวมทั้งได้รับการยอมรับจากเวทีนวัตกรรมระดับประเทศ โดยในเดือนมกราคม พ.ศ. 2569 ได้รับรางวัล Best Performance Award กลุ่มการแพทย์และสุขภาพ จากงาน Thailand Innovation Hub 2026 โดยสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) และในเดือนกรกฎาคม พ.ศ.2569 ได้รับ รางวัลชนะเลิศด้านเทคโนโลยี (Best Technology Innovation) จากเวที 7 Innovation Awards 2026 ซึ่งจัดโดย CP All และ 7-Eleven จากผลงานที่ส่งเข้าประกวดทั้งหมด 180 ผลงาน ความสำเร็จเหล่านี้สะท้อนให้เห็นศักยภาพของงานวิจัยไทยที่สามารถพัฒนาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์และนำไปใช้ประโยชน์ได้จริงในวงการแพทย์

ดร.ปราการเกียรติ ยังคง ขึ้นรับรางวัลบนเวทีงาน 7 Innovation Awards 2026

ภาพ : Facebook page 7Innovation Awards

ในวันที่ประเทศไทยก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยโดยสมบูรณ์ และมีแนวโน้มความต้องการดูแลผู้ป่วยติดเตียง ผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้น นวัตกรรมอย่าง NPI ที่นอนอัตโนมัติป้องกันแผลกดทับ ที่นำเอาหลักวิศวกรรม AI-Robotic มาช่วยทางด้านการแพทย์ เป็นนวัตกรรมที่มีบทบาทสำคัญต่ออนาคตของระบบสาธารณสุขไทย หากสามารถขยายการใช้งานไปยังโรงพยาบาลรัฐ โรงพยาบาลชุมชน และการดูแลผู้ป่วยที่บ้านได้มากขึ้น ก็จะช่วยเพิ่มโอกาสให้ผู้ป่วยเข้าถึงการดูแลที่เหมาะสม ลดภาระของบุคลากรทางการแพทย์และครอบครัว รวมถึงลดความสูญเสียจากภาวะแทรกซ้อนที่ป้องกันได้ NPI จึงไม่ได้เป็นเพียงที่นอนสำหรับผู้ป่วยติดเตียง แต่เป็นตัวอย่างของการนำงานวิจัยไทยมาตอบโจทย์สังคม และแสดงให้เห็นถึงโอกาสในการพัฒนาระบบสาธารณสุขที่ให้ความสำคัญกับการป้องกันควบคู่กับการรักษา เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแล

แหล่งที่มา

มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี. (2569, 26 มีนาคม). นวัตกรรม ‘NPI’ ที่นอนอัตโนมัติป้องกันแผลกดทับ ฝีมือนักวิจัย FIBO มจธ. เตรียมขยายสู่ตลาดโลก. https://www.kmutt.ac.th/news/kmutt-pride-honours/26/03/2026/104055/ KMUTT

Famme Works Co., Ltd. (n.d.). The world’s first AI-robotic mattress. Never Pressure Injury. https://www.neverpressureinjury.com/

7Innovation Awards. (2569, 25 กรกฎาคม). ✨ ขอบคุณที่ร่วมสร้างพลังแห่งนวัตกรรมไปด้วยกัน ในนามของคณะผู้จัดงาน Thailand Synergy เพื่อ SMEs ไทยสู่ IDEs [โพสต์พร้อมภาพถ่าย]. Facebook. https://www.facebook.com/share/p/1EJ1y49u17/