การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังส่งผลต่อชีวิตของผู้คนทั่วโลก ตั้งแต่อุณหภูมิที่สูงขึ้น สภาพอากาศสุดขั้ว ไปจนถึงปัญหามลพิษและทรัพยากรที่ลดลง ขณะเดียวกัน เมืองซึ่งเป็นศูนย์กลางของประชากร การเดินทาง อาคาร การผลิต และการบริโภค ก็เป็นแหล่งสำคัญของการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แนวคิด “เมืองคาร์บอนต่ำ” จึงมุ่งทำให้เมืองยังคงเติบโตได้ ควบคู่กับการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ

บทความนี้ชวนไปรู้จัก 3 นวัตกรรมจากมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ที่นำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม และเทคโนโลยีมาพัฒนาคุณภาพเมืองในมิติต่าง ๆ พร้อมวางรากฐานไปสู่เมืองคาร์บอนต่ำในอนาคต

เมืองคาร์บอนต่ำคืออะไร

เมืองคาร์บอนต่ำ (Low Carbon City) คือเมืองที่วางแผนและบริหารจัดการกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (Greenhouse Gas Emissions) โดยยังคงส่งเสริมคุณภาพชีวิต เศรษฐกิจ และการเติบโตของเมืองไปพร้อมกัน เมืองคาร์บอนต่ำจึงไม่ได้หมายถึงเมืองที่ไม่มีการปล่อยคาร์บอนเลย แต่เป็นเมืองที่พยายามลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้ได้มากที่สุด ใช้ทรัพยากรและพลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ ตลอดจนวางแผนการลดการปล่อยอย่างเป็นระบบ และติดตามผลได้อย่างต่อเนื่อง

เนื่องจากการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเกี่ยวข้องกับหลายกิจกรรมในทั้งการเดินทาง การใช้พลังงานในอาคาร การผลิตสินค้า และการจัดการวัสดุเหลือทิ้ง การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำจึงต้องอาศัยแนวทางแก้ไขที่หลากหลายและเหมาะสมกับแต่ละปัญหา ภายใต้โจทย์นี้ มจธ. ได้พัฒนานวัตกรรมที่ช่วยยกระดับการใช้พลังงาน การเดินทาง และการใช้ทรัพยากร เพื่อให้เมืองสามารถเติบโตได้อย่างมีประสิทธิภาพและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

3 นวัตกรรม มจธ.

LumiGreen: ประหยัดพลังงานด้วยแสงธรรมชาติ

“LumiGreen” คือระบบท่อแสงอัจฉริยะเพื่ออาคารยั่งยืน (Smart Light Pipe System for Sustainable Buildings) พัฒนาโดยทีมนักศึกษา มจธ. จากหลายภาควิชา โดยมี รศ. ดร.ภาติญา เขมาชีวะกุล และ รศ. ดร.สุรวุฒิ ช่วงโชติ เป็นอาจารย์ที่ปรึกษา ระบบนำแสงธรรมชาติจากหลังคาเข้าสู่อาคาร และใช้เซนเซอร์ควบคุมไฟ LED ให้ปรับความสว่างอัตโนมัติตามสภาพแสงแบบเรียลไทม์ ช่วยรักษาระดับความสว่างพร้อมลดการใช้ไฟฟ้าที่ไม่จำเป็น นอกจากนี้ นวัตกรรม LumiGreen ยังนำขวดพลาสติก PET และกระป๋องอะลูมิเนียมเหลือใช้มาเป็นส่วนประกอบตามแนวคิด Upcycling ผลการทดลองในห้องขนาด 16 ตารางเมตรพบว่า ระบบลดการใช้ไฟฟ้าได้ประมาณ 472 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อปี ลดค่าไฟราว 1,793 บาท และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ประมาณ 213 กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าต่อปี ด้วยต้นทุนประมาณ 15,000 บาทต่อชุด จึงมีศักยภาพต่อยอดสู่โรงเรียน อาคารสาธารณะ และชุมชน เพื่อสนับสนุนการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำได้ในอนาคต อ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่

E-Boat เรือไฟฟ้าคลองบางมด : เดินทางทางน้ำด้วยพลังงานสะอาด

เรือไฟฟ้าคลองบางมด หรือ “E-Boat” เกิดจากแนวคิดของคุณสนธยา เสมทัพพระ หรือ “น้าโบ๋” ที่ต้องการลดเสียงเครื่องยนต์ ควันน้ำมัน และผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชุมชนริมคลอง โดยได้รับความร่วมมือจากศูนย์วิจัย Mobility and Vehicle Technology Research Center (MOVE) มจธ. ในการพัฒนาระบบขับเคลื่อนและดัดแปลงเรือเครื่องยนต์สันดาปเดิมให้เป็นเรือไฟฟ้าที่เหมาะกับการใช้งานจริง ต่อมา สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) สถานเอกอัครราชทูตเนเธอร์แลนด์ และกรุงเทพมหานคร ได้ร่วมสนับสนุนการพัฒนาเรือโดยสารไฟฟ้าต้นแบบขนาด 8–10 ที่นั่งจากเรือเก็บขยะของกรุงเทพมหานคร เพื่อใช้ในการเดินทางและการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ช่วยลดเสียง มลพิษทางอากาศ การปล่อยคาร์บอน และต้นทุนพลังงานได้ประมาณร้อยละ 60–70

โครงการยังต่อยอดสู่การจัดตั้งศูนย์เรียนรู้เรือไฟฟ้า โดย มจธ. สนับสนุนองค์ความรู้ให้ชุมชนสามารถจัดอบรมการดัดแปลงเรือเครื่องยนต์เป็นเรือไฟฟ้า เพื่อสร้างทักษะ อาชีพ และรายได้ให้แก่คนในพื้นที่ ขณะเดียวกัน E-Boat ยังเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ 12 เส้นทางในเขตทุ่งครุและบางขุนเทียน ภายใต้โครงการ “การร่วมสร้างต้นแบบชุมชนคาร์บอนต่ำ เพื่อกรุงเทพเมืองยืดหยุ่นยั่งยืน” ของคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มจธ. จึงนับเป็นต้นแบบที่เชื่อมโยงพลังงานสะอาด การเดินทางทางน้ำ การท่องเที่ยว และเศรษฐกิจชุมชน พร้อมขยายผลสู่ชุมชนริมคลองอื่น ๆ และสนับสนุนเป้าหมาย Net Zero ของกรุงเทพมหานครอีกด้วย อ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่

ไบโอซิลิกาจากแกลบ: จากของเหลือทิ้งทางการเกษตรสู่วัตถุดิบทางเลือก

“นวัตกรรมการผลิตไบโอซิลิกาจากแกลบ” พัฒนาโดย ผศ. ดร.สิริลักษณ์ เจียรากร อาจารย์ประจำคณะพลังงาน สิ่งแวดล้อมวัสดุ มจธ. จุดเริ่มต้นมาจากซิลิกา  (Silica) เป็นวัตถุดิบสำคัญในหลายอุตสาหกรรมของไทย ตั้งแต่ยางรถยนต์ อิเล็กทรอนิกส์ วัสดุก่อสร้าง ไปจนถึงเครื่องสำอางและเวชภัณฑ์ ทำให้มีความต้องการใช้สูงมาก ผศ. ดร.สิริลักษณ์ จึงได้พัฒนากระบวนการสกัดไบโอซิลิกาบริสุทธิ์สูงจากแกลบข้าว โดยใช้จุลินทรีย์ธรรมชาติ พด.1 ช่วยย่อยสลายสารอินทรีย์ในแกลบแทนการใช้สารเคมีเข้มข้น ก่อนนำไปล้างและเผาที่อุณหภูมิควบคุม ทำให้ได้ “ไบโอซิลิกา”ความบริสุทธิ์สูง 96–97% ปราศจากสารเคมีตกค้าง กระบวนการนี้มีต้นทุนการผลิตระดับนำร่องประมาณ 100 บาทต่อกิโลกรัม และมีคาร์บอนฟุตพริ้นท์เพียง 0.17 กิโลกรัมคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ต่ำกว่ากระบวนการผลิตซิลิกาแบบดั้งเดิมประมาณ 30 เท่า จึงช่วยลดการใช้พลังงานและสารเคมี พร้อมเปลี่ยนแกลบซึ่งเป็นวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรให้เป็นวัตถุดิบมูลค่าสูง สนับสนุนเศรษฐกิจหมุนเวียน ลดการพึ่งพาการนำเข้า และสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับเศรษฐกิจ สอดคล้องกับ แนวทางเศรษฐกิจ BCG (Bio-Circular-Green Economy) ที่ประเทศกำลังมุ่งหน้าไป ปัจจุบัน งานวิจัยนี้อยู่ในขั้นตอนของการถ่ายทอดเทคโนโลยีให้กับภาคเอกชนและวิสาหกิจชุมชน โดยมีการพัฒนารูปแบบการผลิตในระดับนำร่อง (Pilot Scale) ซึ่งสามารถขยายสู่ระดับอุตสาหกรรมได้ทันที อ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่

นวัตกรรมทั้งสามจึงอาจยังไม่ใช่คำตอบทั้งหมดของเมืองคาร์บอนต่ำ แต่เป็นจุดเริ่มต้นที่แสดงให้เห็นว่าองค์ความรู้จากมหาวิทยาลัยสามารถนำมาแก้ปัญหาในชีวิตจริงได้ ตั้งแต่ระดับอาคารและชุมชนไปจนถึงภาคอุตสาหกรรม หากมีการต่อยอดและนำไปใช้อย่างเหมาะสม นวัตกรรมเหล่านี้จะมีส่วนช่วยให้เมืองลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนไปพร้อมกัน

ข้อมูลอ้างอิง

HealthServ. (n.d.). 10 ความเข้าใจสังคมคาร์บอนต่ำ (Low Carbon Society) นำความยั่งยืนสู่สังคมไทย. https://healthserv.net/221261

วรพร ปุณยกนก. (n.d.). เมืองคาร์บอนต่ำคืออะไร...แล้วเราจะเริ่มได้อย่างไร? ศูนย์วิจัยและนวัตกรรมเพื่อความยั่งยืน (RISC). https://risc.in.th/knowledge/%e0%b9%80%e0%b8%a1%e0%b8%b7%e0%b8%ad%e0%b8%87%e0%b8%84%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b9%8c%e0%b8%9a%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b8%95%e0%b9%88%e0%b8%b3%e0%b8%84%e0%b8%b7%e0%b8%ad%e0%b8%ad%e0%b8%b0%e0%b9%84%e0%b8%a3%e0%b9%81%e0%b8%a5%e0%b9%89%e0%b8%a7%e0%b9%80%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%88%e0%b8%b0%e0%b9%80%e0%b8%a3%e0%b8%b4%e0%b9%88%e0%b8%a1%e0%b9%84%e0%b8%94%e0%b9%89%e0%b8%ad%e0%b8%a2%e0%b9%88%e0%b8%b2%e0%b8%87%e0%b9%84%e0%b8%a3

Wazzadu Low Carbon Material Library. (2025, March 12). เมืองคาร์บอนต่ำ คืออะไร? (Low Carbon City) ทำไมต้องสร้างขึ้นมา. Wazzadu. https://www.wazzadu.com/article/7238