รีแคป 2025 - การศึกษาหลังเรียนจบ ใบปริญญาเริ่มไม่ใช่คำตอบเดียว

           “Don’t compare yourself with anyone in this world… if you do so, you are insulting yourself.”

         “อย่าเปรียบเทียบตัวเองกับใคร เพราะนั่นคือการดูถูกตัวเอง”

-. Bill Gates

           บทความนี้ผมจะพยายามให้เป็นจุดทบทวนสำหรับสิ้นปีนี้ครับ ปลายปีเป็นช่วงเวลาที่หลายคนหยุดทบทวนชีวิต ย้อนดูเส้นทางการเรียนและการทำงานของตัวเอง บ้างก็เพิ่งเรียนจบมาหมาด ๆ บ้างก็ทำงานเข้าปีที่ 2 บ้างก็ทำงานมายาวนาน บ้างก็อาจเปลี่ยนจากการเป็นพนักงานออฟฟิศสู่การเป็นพ่อบ้านแม่บ้านเต็มตัว และก็จำนวนไม่น้อยเช่นกันครับที่กำลังตั้งคำถามว่า “ฉันจะเรียนปริญญาต่ออีกสักใบดีไหม” หรือ “ถ้าไม่ต่อปริญญา จะไปพัฒนาตัวเองด้านไหนอีกดี” คำถามเหล่านี้สะท้อนความเป็นจริงที่มีความสำคัญในปัจจุบัน คือ ใบปริญญาอาจเริ่มไม่ใช่คำตอบของการศึกษาอีกต่อไปรึเปล่า?

ใบปริญญายังสำคัญ แต่อาจไม่ใช่ทุกอย่าง

ปฏิเสธกันไม่ได้ ว่าใบปริญญายังมีคุณค่า โดยเฉพาะในสายอาชีพเฉพาะทาง เช่น แพทย์ วิศวกร นักกฎหมาย หรืออาจารย์มหาวิทยาลัย ใบปริญญายังคงเป็นหลักฐานของความรู้เชิงระบบและความสามารถทางวิชาการ แต่ในโลกการทำงานที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว นายจ้างจำนวนมากเริ่มมองหามากกว่านั้น พวกเขาต่างสนใจ ทักษะที่ใช้ได้จริง มากกว่าแค่ชื่อสถาบันหรือระดับวุฒิ

           กล่าวคือ เมื่อมีประสบการณ์ที่พบเจอกับตัวเองจริง ๆ ก็จะสามารถซึมซับและจดจำความรู้นั้นไว้ได้ง่ายขึ้น แล้วนำเอาความรู้นั้นมาประยุกต์ใช้กับสภาพแวดล้อมในอนาคต ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดประสบการณ์นิยมที่คิดว่าความรู้นั้นเกิดมาจากประสบการณ์ คือ สิ่งที่รับรู้ได้ทางประสาทสัมผัสทั้ง 5 เหล่านี้ทำให้เราสามารถรับรู้คุณลักษณะต่าง ๆ ของสิ่งทั้งหลายและทำให้เรามีความรู้สิ่งต่าง ๆ รอบตัว เช่น การปั่นจักรยาน เราก็จะต้องฝึกฝนในการปั่นจักรยานจนจับจังหวะได้ว่าต้องปั่นแบบไหนจึงจะเร็ว ต้องเบรกตอนไหนถึงจะไม่ชน เช่นเดียวกันกับทักษะต่าง ๆ เกิดจากการฝึกฝนจากประสบการณ์จนเป็นความรู้ที่ติดตัวเราไปตลอดชีวิต

           จะสังเกตเห็นได้ว่าในยุตนี้ นักศึกษา เด็กจบใหม่ หรือแม้กระทั่งหลาย ๆ องค์กร ไม่ได้มองว่าใบปริญญาหรือวุฒิการศึกษานั้นสำคัญเท่ากับประสบการณ์ที่มาจากตัวพนักงาน เพราะบางที ความรู้ที่ได้รับมาจากห้องเรียนก็เทียบเท่าสิ่งได้มาจากนอกห้องเรียนได้ยาก

การเรียนรู้หลังปริญญาในอีกนัยหนึ่ง

เมื่อพูดถึง “การศึกษาหลังปริญญา” ในอดีต เรามักพุ่งเป้าไปที่ปริญญาโท หรือปริญญาเอกเป็นหลัก แต่ทุกวันนี้ ความหมายและความเข้าใจในคำนี้เริ่มกว้างขึ้นมา ซึ่งรวมแนวทางการเรียนรู้ไว้หลายประการ เช่น คอร์สอนไลน์ระยะสั้น, การเรียนผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล, การอบรมเชิงปฏิบัติการ, การเรียนรู้จากการทำงานจริง หรือกระทั่งการเรียนรู้ด้วยตนเองผ่านหนังสือ งานวิจัย หรือชุมชนวิชาชีพ ดังตัวอย่างข้างต้น มักตอบโจทย์กับไลฟ์สไตล์ของคนวัยทำงาน เพราะใช้เวลาน้อยกว่า ยืดหยุ่นกว่า และเน้นการนำไปใช้จริงทันที

โลกการทำงาน ต้องการ ”คนเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต”

           เทคโนโลยีแขนงใหม่ ไม่ว่าจะปัญญาประดิษฐ์ ระบบอัตโนมัติ (บ้างก็อัตโนมือ) หรือเศรษฐกิจดิจิทัล ทำให้ทักษะหลายอย่างในยุคก่อนเริ่มล้าสมัย ความรู้ที่ได้มาจากมหาวิทยาลัยเมื่อ 10 ปีที่แล้ว อาจไม่เพียงพอในวันนี้ สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่แค่ “เคยเรียนอะไรมา” หากแต่เป็น “ยังเรียนรู้อยู่หรือไม่”

           ด้วยเหตุนี้แนวคิด Life Long Learning กลายเป็นหัวใจสำคัญของการศึกษายุคใหม่ คนที่ปรับตัวได้ดี ไว เร็ว คือคนที่กล้ายอมรับว่าตนเองไม่รู้ และพร้อมอัปเดตทักษะอยู่เสมอ ไม่ว่าจะผ่านการเรียนคอร์สใหม่ ทดลองทำโปรเจกต์ หรือเปลี่ยนสายงาน

การศึกษา ไม่ได้จบที่วันรับปริญญา

           สิ้นปี 2025 หลายคนอาจกำลังต้องตั้งตัวใหม่ การมองการศึกษาในมุมกว้างอาจช่วยให้ตัดสินใจได้ดียิ่งขึ้น ใบปริญญายังคงมีคุณค่า แต่ไม่ใช่เส้นทางเดียวของความสำเร็จ สิ่งสำคัญกว่าคือ ทัศนคติในการเรียนรู้ ความยืดหยุ่น และความกล้าที่จะพัฒนาตัวเองอย่างต่อเนื่อง

           เพราะในโลกที่เปลี่ยนไปไวเช่นนี้ คนที่ไปได้ไกลที่สุด ไม่ใชคนที่มีใบปริญญาสูงสุดเสมอไป แต่คือคนที่ไม่หยุดเรียนรู้ แม้จะออกจากรั้วมหา’ลัยไปนานแค่ไหนแล้วก็ตาม

Reference

1 :  Soul Conjunction Life. (22 March 2023). Don’t compare yourself with anyone in this world. If you do so, you are insulting yourself.~ Bill Gates. Medium. Don’t compare yourself with anyone in this world. If you do so, you are insulting yourself.~ Bill Gates | by Soul Conjunction LIfe | Medium.

2 : Nichaphat Srijumpa. (1 มีนาคม 2023). รู้หรือไม่ มากกว่า 41% ของเด็กจบใหม่เชื่อว่าวุฒิการศึกษาไม่สำคัญเท่าประสบการณ์. TalentSauce. รู้หรือไม่ มากกว่า 41% ของเด็กจบใหม่เชื่อว่าวุฒิการศึกษาไม่สำคัญเท่าประสบการณ์ | TalentSauce