การเรียนรู้ช้าลง ในโลกที่เร่งรีบ

           ปัจจุบันนี้ อะไร ๆ ก็ดูจะเร็วไปเสียหมด ข่าวสารหลั่งไหลมาไม่หยุดไม่หย่อน เทคโนโลยีพัฒนาแทบจะวันต่อวัน วิต่อวิ นาทีต่อนาที รวมถึงเรื่องการเรียน หลักสูตรการศึกษาก็แน่นขึ้น เด็กต้องเรียนให้ไว เข้าใจให้เร็ว และต้องตามให้ทัน เป็นเช่นนี้อยู่ตลอดเวลา การเรียนรู้จึงค่อย ๆ กลายเป็นการแข่งขัน มากกว่ากระบวนการเติบโตของมนุษย์อย่างแท้จริง

           ท่ามกลางกระแสความเร่งรีบนี้ แนวคิดที่แลแล้วจะสวนทางอย่าง การเรียนรู้ให้ช้าลง จึงเริ่มได้รับความสนใจมากยิ่งขึ้น ไม่ใช่เพราะโลกหมุนช้าลง หากแต่เพราะเรากำลังตั้งคำถามว่า การเร่งให้เร็วขึ้นเรื่อย ๆ นั้น ทำให้การเรียนรู้ดีขึ้นจริงหรือไม่

ว่ากันที่การเรียนให้ช้าลง

เรียนช้าลง ไม่ได้หมายถึงการเรียนที่ล้าหลัง หรือไม่เอาเทคโนโลยีมาใช้ แต่คือการออกแบบการเรียนรู้ที่ให้เวลากับความเข้าใจ มากกว่าการเร่งผ่านเนื้อหา ให้ความสำคัญกับคุณภาพของการเรียนรู้มากกว่าปริมาณของสิ่งที่เรียน

           ซึ่งหัวใจของแนวคิดนี้คือ การยอมรับว่ามนุษย์แต่ละคนมีจังหวะการเรียนรู้ไม่เท่ากัน บางคนต้องใช้เวลาคิด ไตร่ตรอง ทดลองผิดลองถูก ก่อนจะเข้าใจอย่างแท้จริง และการให้เวลานั้นไม่ใช่ความล้มเหลง หากแต่เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้

เมื่อการเรียนรู้กลายเป็นความกดดันไปแทน

ระบบการศึกษาสมัยใหม่จำนวนมาก เน้นการวัดผลที่รวดเร็ว เช่น คะแนนสอบ มาตรฐานที่เหมือน ๆ กัน การสอบแข่งขัน หรือการเรียนแบบเร่งรัดเพื่อให้ทันตลาดแรงงาน ผลที่ตามมาคือ ผู้เรียนจำนวนไม่น้อยเริ่มรู้สึกว่าการเรียนคือภาระมากกว่าเพื่อขจัดความไม่รู้

           เด็กบางคนเรียนเพื่อสอบ ผ่านเนื้อหาโดยยังไม่เข้าใจจริง ขณะที่บางคนรู้สึกว่าตนเองช้าเกินไป เมื่อมาเทียบกับเพื่อน ๆ ทั้งที่ในความเป็นจริง พวกเขาอาจเพียงต้องการเวลาในการตกผลึกมากกว่าก็เพียงเท่านั้น จึงเป็นเหตุให้น่าลองตั้งคำถามว่า เรากำลังผลิตคนที่ เรียนเร็ว หรือ เรียนลึก กันแน่?

ช้าลง แต่ลุ่มลึก

การเรียนรู้ช้า ไม่ได้ลดความเข้มข้นลง แต่เป็นการเพิ่มความลุ่มลึก ผู้เรียนมีเวลาเชื่อมโยงความรู้กับชีวิตจริง ตั้งคำถามกับสิ่งที่เรียน และสะท้อนความคิดของตนเอง อาทิ แทนที่จะเรียนหลายบทในเวลาสั้น ๆ อาจเลือกเรียนหัวข้อเดียว แต่ลงลึก แทนการท่องจำ อาจเน้นการอภิปราย เขียนสะท้อนความคิด แทนที่การตอบถูกเท่านั้น เป็นเปิดพื้นที่ให้คิดต่าง แน่นอนว่ากระบวนการเหล่านี้เหมือนว่าจะใช้เวลามากขึ้น แต่สิ่งที่ได้รับคือความเข้าใจที่คงนาน และทักษะการคิดที่ถ่ายโอนไปใช้ในสถานการณ์อื่นได้

บทบาทของผู้ดูแล??

การเรียนรู้แบบค่อยเป็นค่อยไปจะเกิดขึ้นได้ ต้องอาศัยความเข้าใจจากทั้งครูและผู้ปกครอง ครูไม่ใช่เพียงผู้เร่งเนื้อหาให้จบตามหลักสูตร แต่คือผู้ออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้ ขณะที่ผู้ปกครองเองก็ต้องลดการเปรียบเทียบและเปิดพื้นที่ให้เด็กเติบโตในรูปแบบของตนเอง

           ลองหยุดตั้งคำถามว่า เด็กคนนี้เก่งกว่าใคร แล้หันมาถามว่า เขากำลังพัฒนาอะไรอยู่ ดูจะเป็นากรเปลี่ยนจากการถามเครื่องจักรมาเป็นคำถามที่เหมาะสมกับความเป็นมนุษย์มากขึ้นจริง ๆ ครับ

ไปเนิบ แต่ไกลแน่!

ทุกอย่างดูจะเร่งรีบไปหมดจริงๆ ครับ แม้แต่ขับมอเตอร์ไซค์ก็หงุดหงิดเวลาเจอรถข้างหน้าขับช้ากว่าตนเองนิดหน่อย การเรียนก็เช่นกัน การเลือกเรียนรู้ให้ช้าลงอาจดูสวนกระแส แต่บางครั้ง การชะลอจังหวะคือสิ่งที่ช่วยให้เราเห็นชัดขึ้น เข้าใจลึกขึ้น และไปได้ไกลกว่าเดิมมาก

           เรียนให้ช้าลงไม่ใช่ว่าเพราะเราอ่อนแอ แต่ช้าลงเพราะเราให้คุณค่ากับการเรียนรู้ที่แท้จริง และในระยะยาว ความเข้าใจที่ค่อย ๆ เติบโต อาจเป็นรากฐานที่มั่นคงที่สุดสำหรับโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วครับ

Reference

1 :   วรเชษฐ แซ่เจีย. (ม.ป.ป.). SLC Researcher Diary – Log #02 รู้จักแนวคิด slow pedagogy – แค่สอนก็ไม่ทันอยู่แล้ว จะรอให้นักเรียนตอบได้อย่างไร. EDUCA. EDUCA มหกรรมทางการศึกษาเพื่อพัฒนาวิชาชีพครู

2 : Starfish Academy. (ม.ป.ป.). ฟื้นฟูความรู้ แบบครูที่สู้ไม่ถอย. StarfishLabz. บทความ - ฟื้นฟูความรู้ แบบครูที่สู้ไม่ถอย