Ethical Leadership ภาวะผู้นำที่ยั่งยืนด้วยคุณธรรม

“Ethics must begin at the top of an organization. It is a leadership issue and the chief executive must set the example.”

“จริยธรรมต้องเริ่มจากผู้นำระดับสูง มันคือประเด็นของภาวะผู้นำ และผู้บริหารสูงสุดต้องเป็นแบบอย่าง”

— Edward Hennessy, Jr.

           หากพูดกันถึงเรื่องจริยธรรม เรื่องนี้จะต้องไม่ใช่เพียงสิ่งที่เขียนไว้ประดับความสวยหรูให้เป็นที่เชิดหน้าชูตาขององค์กร แต่จะต้องสะท้อนจากพฤติกรรมของผู้นำ เมื่อผู้นำเต็มเปี่ยมไปด้วยจริยธรรม ด้านผู้ตามจะปฏิบัติตามแบบอย่างที่พวกเขามองเห็น

           เนื่องด้วยผู้นำ เป็นกระบวนการของบุคคลที่สามารถใช้ศิลปะในการโน้มน้าวผู้อื่นให้ร่วมมือร่วมแรงร่วมใจกันปฏิบัติงานให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนดไว้อย่างมีประสิทธิภาพ ผู้นำ จำต้องมีคุณลักษณะที่เหมาะสมทั้งด้านความรู้ ความสามารถ สติปัญญา มีการมองการณ์ไกล มีความเป็นธรรม โดยยึดหลักธรรมประจำใจในการบริหารจัดการ มีความรับผิดชอบ เข้าใจความเป็นมนุษย์ของพนักงาน

           ด้วยเหตุนี้ ภาวะผู้นำจึงนับเป็นองค์ประกอบหลักที่สำคัญมากต่อองค์กร ดังนั้น จึงทำให้ผู้นำต้องมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมตนเองให้เหมาะสมกับสถานการณ์ในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงที่เข้ามาเกี่ยวข้องทั้งทางตรงและทางอ้อม แต่ปัจจุบันยังพบข้อถกเถียงกันในสังคมอย่างกว้างขวางในทางเลือกระหว่างผู้บริหารที่มีจริยธรรม (Ethics) กับผู้บริหารที่มีความสามารถ (Competent) ทำให้มีเสียงสะท้อนจากสังคมที่ต้องการผู้บริหารที่มีคุณสมบัติพร้อมทั้งความเก่งและความดี

           และในโลกปัจจุบันที่สลับซับซ้อนและเปลี่ยนแปลงอย่างไร้กระบวนท่า “ผู้นำ” จึงไม่ได้ถูกวัดเพียงแค่ความสามารถในการบริหารจัดการหรือการตัดสินใจที่เด็ดขาดเท่านั้น แต่ยังถูกวัดจาก “ความเป็นธรรม” ที่ผู้นำมีต้อองค์กร ผู้คน และสังคมโดยภาพรวม ภาวะผู้นำที่มีจริยธรม จึงเป็นประเด็นที่ถูกพูดถึงมากขึ้นเรื่อยๆ ในยุคที่สังคมต้องการผู้นำที่โปร่งใสและเชื่อถือได้

ว่าด้วยภาวะผู้นำที่มีจริยธรรม (Ethical Leadership)

           ว่ากันที่ความหมาย สามารถเข้าใจได้ว่า คือผู้นำที่มีความประพฤติอย่างมีจริยธรรม มีมาตรฐานที่ดีผู้อื่นสามารถปฏิบัติตามได้ เป็นผู้ที่สามารถสร้างแรงบันดาลใจให้ผู้อื่น ไม่เพียงแค่ให้ตนเองทำในสิ่งที่ถูกต้อง แต่รวมถึงการ “ใคร่ครวญ” ในตัวตนแบบที่เขาต้องการอีกด้วย ภาวะผู้นำ จึงเป็นได้ทั้งบทบาทอย่างเป็นทางการที่บุคคลมีในองค์กร หรือด้านการชี้นำ (แม้จะไม่มีบทบาทในองค์กร) ที่บุคคลกระทำในแง่มุมต่างๆ ของชีวิต เช่น ในฐานะพลเมือง ผู้ปกครอง หรือจะทำงานอาชีพอะไรก็ตามแต่ หรือก็คือการอยู่บนความซื่อสัตย์ ความยุติธรรม ความรับผิดชอบ การเคารพต่อผู้อื่น ผู้นำที่มีจริยธรรมจึงไม่ใช่เพียงคนที่มุ่งเน้นผลลัพธ์ (จนเกินกว่าเหตุ) หรือผลประโยชน์ส่วนตน แต่ยังเป็นผู้ให้ความสำคัญกับผลกระทบทางสังคมและศีลธรรมที่เกิดขึ้นจากการตัวสินใจและการกรทำของตนเองด้วย

หลักสำคัญที่พึงมีของผู้นำซึ่งเปี่ยมไปด้วยจริยธรรม

           การมีผู้นำที่มีจริยธรรม ไม่ได้แค่หมายความว่า “จ้างคนดี” เข้ามาเท่านั้น องค์กรควรมุ่งมั่นที่จะสร้างผู้นำซึ่งสะท้อนถึงหลักการของภาวะผู้นำที่มีจริยธรรม โดยมีหลักสำคัญ 6 ประการ ดังนี้

           1. ความเคารพ : หมายถึงการเห็นซึ่งคุณค่าในทักษะและการมีส่วนร่วมของผู้อื่น ในอดีต ความเคารพในที่ทำงานมักเป็นไปในทิศทางเดียว คือ ผู้นำต้องการให้ลูกน้องเคารพตนเอง แต่ในสภาพแวดล้อมการทำงานที่มีจริยธรรม ความเคารพ ต้องเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นทั้งสองฝ่าย ซึ่งจะทำให้นำไปสู่การมีความสัมพันธ์ที่ดีในที่ทำงาน และส่งผลทางบวกต่อประสิทธิภาพการทำงาน

           2. ความรับผิดชอบ : ผู้นำที่มีจริยธรรมต้อง รับผิดชอบในทุกการกระทำของตนเอง พวกเขาตัดสินใจโดยยึดถือความซื่อสัตย์ และพร้อมยืนหยัดในผลงานของตัวเอง พวกเขายังเป็นตัวอย่างที่ดี เปิดเผยและตรงไปตรงมา เมื่อต้องเจอกับความท้าทาย และไม่โยนความผิดไปให้ผู้อื่นเมื่อเกิดข้อบกพร่อง

           3. การสร้างประโยชน์ : ผู้นำที่ดี ควรยึดหลักว่า อะไรคือสิ่งที่ดีที่สุดทำหรับพนักงาน หรือคู่ค้าทางธุรกิจ ผู้นำที่มีจริยธรรมมักมีจิตสำนึกในการคำนึงถึงการสร้างผลประโยชน์ที่ชัดเจน พวกเขามักมีส่วนร่วมในกิจกรรมเพื่อสังคมอีกด้วย เช่น การบริจาคเพื่อการกุศล การทำงานอาสาสมัคร และยังส่งเสริมให้ทีมงานมีส่วนร่วมในกิจกรรมเหล่านี้ด้วย

           4. ความซื่อสัตย์ : ผู้นำที่มีความโปร่งใส ย่อมสร้างความไว้วางใจได้ทั้งภายในองค์กรและในกลุ่มลูกค้าที่ปฏิสัมพันธ์ และเพื่อสร้างความไว้วางใจ ผู้นำต้องเป็นนักสื่อสารที่ดี กล้าที่จะพูดอย่างตรงไปตรงมาเกี่ยวกับปัญหาต่างๆ ไม่ว่าปัญหานั้นจะรุนแรงหรือไม่เป็นที่นิยมเพียงใด การพูดความจริงอย่างชัดเจน ช่วยให้ผู้อื่นสามารถตัดสินใจได้อย่างถูกต้องจากข้อมูลที่มีอยู่

           5. ความยุติธรรม : ด้านนี้ไม่ใช่เพียงแค่การปฏิบัติตามกฎหมายเท่านั้น แต่ยังหมายถึงการทำให้มั่นใจว่า ทุกคนได้รับสิ่งที่สมควรได้รับ ผู้นำที่ดีจะมองทุกสถานการณ์ด้วยความตั้งใจที่จะปฏิบัติต่อทุกคนอย่างเป็นธรรม และคาดหวังให้ทีมงานปฏิบัติต่อกันและอย่างยุติธรรมเช่นเดียวกัน และการกระทำนี้เอง ที่จะทำให้ทุกคนมีความรู้สึกที่ว่าตนเองจะได้รับความเคารพ

           6. ความเป็นเครือข่าย : ผู้นำที่มองว่าองค์กรคือ “เครือข่าย” หนึ่ง และพิจารณาว่าทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องเมื่อประเมินสถานการณ์และตัดสินใจ การมององค์กรในลักษณะนี้ทำให้ผู้นำ บูรณาการนำ ความเท่าเทียม และ ความครอบคลุม เข้าไปใกระบวนการตัดสินใจ ผลลัพธ์ที่ได้ ก็คือสภาพแวดล้อมการทำงานที่ส่งเสริมความร่วมมือและการทำงานร่วมกันระหว่างทีมต่างๆ

           จากในบทความชิ้นนี้ที่ได้กล่าวมาตั้งแต่ต้น ทราบได้เลยว่า ภาวะผู้นำที่มีจริยธรรม ไม่ได้เป็นเพียงแค่ “ทางเลือก” แค่ถือว่าคือ “ความจำเป็น” สำหรับโลกยุคใหม่ ผู้นำที่ขับเคลื่อนด้วยคุณธรรม จะสร้างองค์กรที่แข็งแรง น่าเชื่อถือ และเป็นประโยชน์ต่อสังคมในระยะยาว การผสมผสานระหว่างวิสัยทัศน์ ความสามารถ และหลักจริยธรรม คือความใจสำคัญที่จะทำให้การนำพาองค์กร ไปสู่ความสำเร็จอย่างยั่งยืน

Reference

1 : Joel Kurtzman. (3 January 1988). BUSINESS FORUM: EXECUTIVE ETHICS; Doing Business, Doing Good. The New York Times. BUSINESS FORUM: EXECUTIVE ETHICS; Doing Business, Doing Good - The New York Times

2 : ชุติมา รักษ์บางแหลม, เอกรินทร์ สังข์ทอง, ชวลิต เกิดทิพย์ และชิดชนก เชิงเชาว์. (2559). ภาวะผู้นำาเชิงจริยธรรม : หนทางสู่การขับเคลื่อนภาวะผู้นำาในสถาบันการศึกษา. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์, 8(1), 168-181

3 : Ann Skeet. (1 September 2014). What is Leadership Ethics?. Santa Clara Markkula Center. What is Leadership Ethics? - Markkula Center for Applied Ethics

4 : Valerie Kirk. (18 April 2024). What is Ethical Leadership and Why is it Important?. Harvard Division of Continuing Education. What is Ethical Leadership and Why is it Important? - Professional & Executive Development | Harvard DCE