ยาหอมดอมดมปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ อันตรายอย่างไร? ทำไมคนไทยจึงควรรู้เท่าทัน

           หากพูดถึงกระแสหลักในการใช้ชีวิตของพสกนิกรชาวไทยทั่วไป น้อยคนนักที่จะไม่รู้จักสิ่งที่เรียกว่า “ยาดม” สิ่งของดังล่าวนี้นอกจากว่าจะเป็นยารักษาคนไทยมาอย่างยาวนาน ยังนับว่าเป็นสมบัติของชาติที่ยากในการจะหาใครเลียนแบบอย่างหนึ่งก็ว่าได้

           กล่าวคือ ยาดม นับเป็นของใกล้ตัวสำหรับคนไทยอย่างมาก ไม่ว่าจะใช้แก้วิงเวียน คลายง่วง แก้คัดจมูก หรืออาจเป็นสิ่งที่ใช้อำนวยความสะดวกทดแทนการใช้ยาเสพติดที่หลายมักพกติดใส่กระเป๋า หยิบขึ้นมาใช้วันละหลายๆ ครั้ง แต่สิ่งหนึ่งที่เราๆ กันเองอาจไม่เคยตระหนักถึงคือ ยาดมที่เราใช้กันอยู่ อาจปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ได้! และหากเป็นเช่นนั้นขึ้นมา ผลกระทบที่จะเกิดขึ้นต่อสุขภาพอาจรุนแรงกว่าที่คิด

ว่ากันที่ตัว “ยาดม”

           คนไทยโบร่ำโบราณโดยเฉพาะทางภาคกลาง มีการทำยาดมจากผิวส้มโอมือ ผสมเครื่องหอมอื่นๆ ที่มีส่วนช่วยทำให้สดชื่น และบำรุงหัวใจ แต่ต่อมามีการเติมพิมเสน การบูรและเกล็ดสะระแหน่ เพื่อเพิ่มกลิ่นหอมเย็นซ่า ซึ่งปัจจุบันยาดมมีหลายชนิด ทั้งแบบดั้งเดิมที่มีชิ้นสมุนไพร จะเป็นแบบกระปุก แบบหลอด หรือแบบมาเป็นพิมเสนน้ำก็มีให้เห็นตามท้องตลาด

           โดยสมุนไพรส่วนใหญ่ที่นำมาทำเป็นยาดม ประกอบด้วย

           1. พิมเสนเกล็ด Borneol (พิมเสนเทียม), พิมเสนแท้ (Borneol Camphor) : เป็นวัตถุได้จากต้นพิมเสน อีกทั้งยังเป็นสารสกัดจากพืช ใช้รักษาแผลสด มีกลิ่นหอม แก้ลม วิงเวียน หน้ามืด ช่วยขับลม บำรุงหัวใจ ทำให้ชุ่มชื่น ขับผายลม แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ แก้ปวดท้อง แก้แผลสดแผลเรื้อรัง เป็นต้น

           2. เมนทอล (Menthol Crystal) : เป็นสารสกัดจากน้ำมันสะระแหน่ (peppermint oil) ซึ่งได้มาจาก พืช Mentha Piperita ใช้เป็นยาภายนอกเกี่ยวกับการลดอาการปวดเมื่อย ฆ่าเชื้อ และใช้เป็นยาขับลม คุณสมบัติคล้ายคลึงกับน้ำมันเปปเปอร์มิ้นต์ เพราะสกัดมาจากน้ำมันสะหระแหน่

           3. ผงการบูร : เป็นเกล็ดกลมเล็กๆ สีขาวแห้ง อาจจับกันเป็นก้อนร่วนๆ แตกง่าย ทิ้งไว้ในอากาศ จะระเหิดไปหมด บำรุงธาตุ แก้ธาตุพิการ แน่นจุกเสียด ปวดท้อง ขับลมในลำไส้ แก้ไอ แก้เลือดลม ชูกำลัง แก้คัน แก้โรคตา ขับลมให้ผาย กระจายลม ขับเหงื่อ แก้ปวดตามเส้น เกลื่อนฝี แก้เคล็ดขัดยอก บวม แก้กระตุก แก้ปวดข้อปดเส้นประสาท แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย

           รวมถึงบรรดาน้ำมันหอมระเหย ที่ส่วนใหญ่มีคุณสมบัติยับยั้งเชื้อโรคได้ระดับหนึ่ง แต่ไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยจากการปนเปื้อน 100% โดยเฉพาะเมื่อยาดมถูกเปิดใช้งานนานๆ อยู่ในที่อับชื้นหรือร้อนจัด หรือสัมผัสมือที่ไม่สะอาดซ้ำๆ

ปนเปื้นเชื้อจุลินทรีย์ เกิดขึ้นได้อย่างไร?

           อาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ ตัวอย่างเช่น

           เปิด-ปิดบ่อยครั้ง และสัมผัสโดยตรงกับมือ : ทุกครั้งที่เราเปิดฝายาดม เชื้อโรคจากมือจะสัมผัสกับฝาและบริเวณรอบปากหลอด หากเราหมุกฝาปิดกลับ เชื้อก็จะถูกปิดทับเข้าไปภายใน

           การเก็บในที่ร้อนหรือชื้น : สภาพแวดล้อมดังกล่าว ทำให้เชื้อแบคทีเรียและเชื้อรา สามารถเจริญเติบโตได้ดี ถึงแม้น้ำมันหอมระเหยจะระเหยอยู่ตลอด แต่เมื่อความเข้มข้นลดลง ก็ลดทอนความสามารถในยั้งเชื้อได้

           อายุการใช้งานที่นานเกินไป : ไม่มียาดมชนิดไหนสามาถอยู่ได้โดยที่มันไม่เสื่อมสภาพ ยิ่งใช้นานวันเข้า กลิ่นย่อมอ่อนลง องค์ประกอบภายในต่างๆ เริ่มสึกหรอ และเปิดโอกาสให้เชื้อโรคเจริญเติบโตได้ง่ายขึ้น

           กระบวนการผลิตที่ไม่ได้มาตรฐาน : หากผลิตในสถานที่หรือโรงงานไม่ได้มาตรฐาน ไม่มีการควบคุมคุณภาพ ก็อาจปนเปื้อนได้ตั้งแต่ก่อนจะถึงมือผู้ใช้แล้ว  

หากรับเชื้อ จะส่งผลอย่างไร?

           ด้าน รศ.นพ.นิธิพัฒน์ เจียรกุล ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราช พยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวถึงผลกระทบกับร่างกายหากได้รับสารปนเปื้อนโดยสรุปได้ว่าจะแบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ

           1. หากเป็นคนที่ร่างกายแข็งแรงปกติแล้วสูดดมในปริมาณเชื้อโรคที่ไม่เยอะ ร่างกายจะสามารถกำจัดเชื้อได้ ไม่ก่อโรค

           2. หากรับเชื้อเข้าสู่ร่างกายเยอะ แล้วมีร่างกายที่ไม่แข็งแรง เช่น ป่วยเบาหวาน เป็นโรคไตเรื้อรัง คนกินยากดภูมิ เมื่อรับเชื้อเยอะก็อาจทำให้หลอดลมอักเสบ หรือปอดอักเสบได้

           3. หากรับเชื้อเข้าสู่ร่างกายไม่เยอะ แต่คนรับเชื้อมีร่างกายไม่แข็งแรง ภูมิต่ำมาก เช่น ผู้ติดเชื้อเอชไอวี คนแปลี่ยนถ่าย ปลูกถ่ายอวัยวะมา หรือเป็นมะเร็งต้องให้เคมีบำบัดที่ได้ยากดภูมิ ในปริมาณมาก ต่อให้รับเชื้อเข้าไปไม่มาก ก็อาจเป็นอันตรายได้

           จากที่กล่าวมา”ยาดม” อาจดูเป็นของเล็กๆ ที่เราคุ้นเคย แต่การปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์สามารถทำให้เกิดอันตรายได้จริง ทั้งการระคายเคือง การติดเชื้อ การอาการภูมิแพ้ ดังนั้นการเลือกซื้อจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ การเก็บรักษาอย่างถูกวิธี ไม่ใช้ร่วมกับใคร และไม่ปล่อยให้ยาดมเก่ากระท่อนกระแท่น เหล่านี้สามารถช่วยป้องกันปัญหาได้มาก

           สิ่งสำคัญคือ หากใช้ยาดมแล้วมีอาการผิดปกติ คัดจมูกเรื้อรัง แสบจมูก หรือมีน้ำมูกผิดสี ควรหยุดใช้ทันที และพิจารณาปรึกษาแพทย์เพื่อความปลอดภัย

Reference

1 : กรุงเทพธุรกิจออนไลน์. (5 สิงหาคม 2020). เปิดที่มา 'ยาดม' เพื่อนสนิทมิตรคู่บ้านคนไทยทุกยุคสมัย. เปิดที่มา 'ยาดม' เพื่อนสนิทมิตรคู่บ้านคนไทยทุกยุคสมัย

2 : เดลินิวส์. (28 ต.ค. 2568). หมอเตือน ข้อควรระวัง! สูดยาดมปนเปื้อน ‘สารจุลินทรีย์’ อาจทำให้หลอดลม-ปอดอักเสบได้. หมอเตือน ข้อควรระวัง! สูดยาดมปนเปื้อน 'สารจุลินทรีย์' อาจทำให้หลอดลม-ปอดอักเสบได้ | เดลินิวส์