กินดิน มีจริงด้วย!

เมื่อไม่นานมานี้ได้อ่านต่วย'ตูน หนังสือสาระหรรษาของคน GenX-BabyBoomer ในเล่มที่ 10 ปีที่ 53 มิถุนายน 2567 ผลงานของภัต พันธุพงศ์ เรื่อง กินดิน เป็นที่น่าสนใจมากเลยทีเดียว เพราะเรื่อง ๆ เดียว สามารถให้ทั้งมุมมองทางด้านความเชื่อ วัฒนธรรม หลักฐานที่ปรากฏจากในบทนิพนธ์ของสุนทรภู่ และจากประสบการณ์ของคุณภัต พันธุพงศ์เอง จึงทำให้ต้องไปค้นคว้าเพิ่มเติมแล้วอยากมาแบ่งปันทั้งในด้านวิทยาศาสตร์ จิตวิทยา และมนุษยศาสตร์

ขอเริ่มจากคำว่า "ง้วนดิน" เป็นคำที่คนสมัยนี้คงไม่ค่อยได้อ่านได้เจอเท่าไหร่นัก ซึ่งปรากฏจากคัมภีร์พุทธกาลโบราณ อธิบายให้เราเข้าใจโดยง่ายได้ว่า ง้วนดิน คือ สิ่ง ๆ หนึ่งที่ลอยเหนียวบนผิวน้ำ มีกลิ่นหอม คล้ายเนยหวาน เมื่อเทวดาได้กลิ่นนี้ก็จะพากันลงมากิน พอกินแล้วก็จะเป็นมนุษย์ ซึ่งตีความได้ว่า พฤติกรรมการกินดินน่าจะมีมายาวนาน ในโลกยุคปัจจุบันเรารู้ได้ว่า ดินไม่ใช่ของสะอาด ด้วยพฤติกรรมมนุษย์ที่กระทำการใด ๆ ก็ตาม มีผลให้ธรรมชาติเสียได้ทั้งนั้น จึงไม่ต้องคิดนานว่า กินดินได้ไหม แต่วัฒนธรรมการกินดินนั้นมีอยู่จริง ไม่ต้องนั่งนึกว่า สมัยก่อนไม่ค่อยมีอะไรกินจึงต้องกินดิน แต่เรามามองในการปรากฏทั้งในคัมภีร์แพทย์จีนโบราณ ตำราอายุรเวทของอินเดีย ว่า เขาใช้ดินในการเป็นยาหากเรามาดูที่แพทย์แผนจีนที่เน้นหลักหยิน-หยาง ต้องหาคุณสมบัติทางยาที่คำนึงถึงความสมดุลของธาตุ ก็ดูจะเป็นไปได้ที่จะมีการกินดินเพื่อรักษาได้ ส่วนตำราแพทย์แบบอินเดียก็เน้นเรื่องการรวบรวมความรู้สมุนไพร โดยคำนึงถึงธาตุในร่างกายมนุษย์ ก็อาจจะเป็นไปได้ เมื่อเชื่อมโยงเข้ากับมุมมองทางด้านวิทยาศาสตร์ แล้วดินที่นำมากินนั้นมีธาตุอะไร

มุมมองทางด้านวิทยาศาสตร์กับการกินดิน

หากเราพยายามมองความเป็นไปได้ว่า การกินดิน (Geophagy) มันคือสิ่งกินได้ มันจะดูดซึมอะไรเข้าร่างกายของเราบ้างนะ เรารู้กันดีอยู่แล้วว่า ร่างกายเราจะดูดซึมธาตุอาหารจากสิ่งที่เรารับประทานเข้าไป ซึ่งดินจะมีแร่ธาตุหลัก ได้แก่ ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม และธาตุอื่น ๆ เป็นจุลธาตุปริมาณน้อย เช่น เหล็ก สังกะสี เป็นต้น ร่างกายมนุษย์ไม่สามารถดูดซึมแร่ธาตุจากดินได้โดยตรงแบบดิบ ๆ แต่เมื่อดินเป็นแร่ธาตุให้แก่พืชและสัตว์แล้วสารอาหารที่ร่างกายดูดซึม ได้แก่ แคลเซียม ฟอสฟอรัส แมกนีเซียม ฯ สรุปได้ว่า ดินกินไม่ได้ แต่ถ้าผ่านกรรมวิธีก็ไม่แน่ (ในบทความของภัต พันธุพงศ์ มีการกล่าวถึงการนำดินไปประกอบอาหาร) นอกจากนี้จากบทความชื่อ "Does Soil Contribute to the Human Gut Microbiome?" โดย Winfried E.H. Blum และคณะ (2019) ยังมีความน่าสนใจเกี่ยวกับการกินดิน ว่า จุลินทรีย์ในดินอาจมีบทบาทสำคัญต่อจุลินทรีย์ในลำไส้มนุษย์ เพราะในอดีตที่มนุษย์มีความเชื่อในการกินดินมีผลให้ได้รับเชื้อจุลินทรีย์โดยตรงจากดิน เมื่อปัจจุบันคนกลายเป็นคนเมืองทำให้มีโอกาสสัมผัสดินน้อยจุลินทรีย์ในร่างกายจึงแปรปรวน แต่ทั้งนั้นทั้งนี้มนุษย์เราก็มีหลายอย่างให้รับประทานไม่ต้องกินดินแล้ว แต่ถ้ายังกินเหตุอาจมาจากความเชื่อจากโบราณที่เชื่อว่าเป็นยา เชื่อว่ามีประโยชน์ ส่งต่อ ๆ กันมาจึงยังกิน แต่ถ้าชอบหรืออยากกินดิน?

มุมมองทางด้านจิตวิทยา

Pica เป็นภาวะที่ร่างกายอยากกินสิ่งที่ไม่เป็นอาหารอย่างเช่น ดิน กระดาษ น้ำแข็ง (Plook Center, 2566) ส่วนใหญ่พบในเด็กเล็ก (อายุต่ำกว่า 6 ปี) และสตรีมีครรภ์ โดยส่วนใหญ่พบว่า สาเหตุเกิดจากร่างกายขาดสารอาหารบางอย่างจึงทำให้อยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร สารอาหารที่ขาดมักเป็นธาตุเหล็ก สังกะสี พฤติกรรมที่อยากกินน้ำแข็งมักจะเกิดกับโรคโลหิตจางที่ขาดธาตุเหล็ก อาจเชื่อมโยงกับโรคย้ำคิดย้ำทำหรือออทิสติกด้วย (สำหรับอารยา ตัวผู้เขียนเอง เมื่อตอนเด็ก ๆ มีพฤติกรรมชอบกินกระดาษมาก เมื่อโตแล้วพบว่า ร่างกายขาดธาตุเหล็กเช่นกัน) สำหรับใครที่มีพฤติกรรมควรพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุใหแน่ชัด รวมถึงระวังเรื่องปัญหาสุขภาพอื่น ๆ ตามมา เช่น ท้องผูก การรับสารพิษอื่น ๆ เป็นต้น

หลังจากที่ได้อ่านแล้วค้นคว้าเพิ่มเติมทำให้เชื่อแล้วว่า การกินดินมีอยู่จริง เป็นวัฒนธรรม ความเชื่อที่สืบทอดกันตั้งแต่โบราณ เป็นอาการทางจิตวิทยาจากภาวะร่างกายที่ขาดธาตุอาหาร ในปัจจุบันเราห่างไกลกับดิน จนคิดว่า เป็นสิ่งที่กินไม่ได้ เป็นเรื่องของความอัตคัด เป็นเรื่องของวัฒนธรรม ความเชื่อเท่านั้น แต่ก็ไม่น่าเชื่ออีกที่มีงานวิจัยให้เราต้องติดตามต่อไปว่า ดินจะถูกนำกลับมาเป็นยาในการกระตุ้นจุลินทรีย์ที่ดีในลำไส้ ลองค้นดูสิ "Soil helps the microflora in the intestines, thus improving the digestive system AND research"

บรรณานุกรม

Blum, W. E. H., Zechmeister-Boltenstern, S., & Keiblinger, K. M. (2019). Does Soil Contribute to the Human Gut Microbiome? Microorganisms, 7(9), 287. https://doi.org/10.3390/microorganisms7090287.

Plook Creator. 2566. รู้จักโรคแปลก Pica โรคชอบกินของแปลกที่ไม่ใช่อาหาร. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568. URL: https://www.trueplookpanya.com/dhamma/content/93597-heabod-hea-.

ภัต พันธุพงศ์. (2567, มิถุนายน). กินดิน. ต่วย'ตูน. 53(10): 90-99.